Χρήστος Κάτσικας

Σε κλίμα έντονης αντιπαράθεσης αλλά και αυξανόμενης αλληλεγγύης εξελίσσεται η υπόθεση της δίωξης των συνδικαλιστικών εκπροσώπων του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Π.Ε. Νέας Σμύρνης, από τη μια με την εκπαιδευτική κοινότητα να αντιδρά και από την άλλη με τον Διευθυντή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δ΄ Αθήνας να τοποθετείται δημόσια υπέρ συγκεκριμένης πλευράς την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη ΕΔΕ που ο ίδιος έχει διατάξει.

Αλλά ας δούμε το σοβαρό αυτό θέμα με μια σειρά:  

«Κύμα συμπαράστασης» καταγράφεται τις τελευταίες ημέρες, μετά τη δημοσιοποίηση της δίωξης σε βάρος της Προέδρου και του Αντιπροέδρου του ΣΕΠΕ Νέας Σμύρνης, η οποία συνδέεται με συνδικαλιστική παρέμβαση σε σχολική μονάδα της περιοχής. «Η συγκεκριμένη δίωξη είναι απίστευτη, πρωτοφανής και ακραία αναντίστοιχη με τα πραγματικά γεγονότα», σημειώνεται χαρακτηριστικά.

Την ίδια στιγμή, η υπόθεση λαμβάνει νέες διαστάσεις, καθώς γίνεται γνωστό ότι εστάλη εξώδικο προς τον Σύλλογο, κίνηση που περιγράφεται ως «ιδιαίτερα ασυνήθιστη» για τα δεδομένα της τοπικής εκπαιδευτικής κοινότητας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εκατοντάδες εκπαιδευτικοί, αλλά και φορείς και σύλλογοι γονέων, δηλώνουν τη στήριξή τους, συγκροτώντας –όπως αναφέρεται– «ασπίδα προστασίας» για τους διωκόμενους εκπροσώπους και ενισχύοντας τη δημόσια συζήτηση γύρω από τα όρια της συνδικαλιστικής δράσης στην εκπαίδευση.

Η παρέμβαση του Διευθυντή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δ΄ Αθήνας

Υπάρχουν στιγμές στη δημόσια διοίκηση όπου η ίδια η γλώσσα των ανακοινώσεων αποκαλύπτει περισσότερα από όσα επιχειρεί να κρύψει. Η πρόσφατη τοποθέτηση του Διευθυντή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δ΄ Αθήνας, Ιωάννη Κουμέντου, αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα.

Με αφορμή τις αντιδράσεις εκπαιδευτικών και γονέων για τη διενέργεια Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης (ΕΔΕ) στο 4ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Σμύρνης, η Διεύθυνση εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία, από τη μία πλευρά, διαβεβαιώνει ότι η υπόθεση «διερευνάται με τη δέουσα αντικειμενικότητα» και, από την άλλη, προχωρά σε σαφείς δημόσιες τοποθετήσεις υπέρ συγκεκριμένης πλευράς.

Και εδώ ακριβώς ανακύπτει το κρίσιμο ερώτημα: πόσο αντικειμενική μπορεί να είναι μια διαδικασία, όταν η διοίκηση που τη διεξάγει έχει ήδη τοποθετηθεί δημόσια;

Η «αντικειμενικότητα» που σκοντάφτει στην ίδια την ανακοίνωση

Στην ανακοίνωση, η Διεύθυνση επισημαίνει ότι οι καταγγελίες στρέφονται εναντίον της Διευθύντριας, των Υποδιευθυντών και των 25 εκπαιδευτικών που συνυπογράφουν κείμενο στήριξης της Διευθύντριας. Παράλληλα, κάνει λόγο για «μονομερή πληροφόρηση» από την πλευρά των συλλογικών φορέων και αφήνει σαφείς αιχμές για τη στάση των συνδικαλιστών.

Με άλλα λόγια, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η ΕΔΕ, η διοίκηση φαίνεται να υιοθετεί μια συγκεκριμένη εκδοχή των γεγονότων. Να αξιολογεί. Να κρίνει. Να τοποθετείται.

Αυτό, όμως, δεν είναι απλή επικοινωνιακή αστοχία. Είναι θεσμικό πρόβλημα.

Γιατί η ουσία μιας ΕΔΕ δεν είναι απλώς η τήρηση μιας διαδικασίας. Είναι η διασφάλιση ότι η διαδικασία αυτή θα διεξαχθεί χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς προειλημμένες θέσεις, χωρίς δημόσιες «προκαταδίκες» ή –αντίστοιχα– «προαθωώσεις».

Ποιοι μιλούν και με ποια γνώση;

Ακόμη πιο προβληματικό είναι το γεγονός ότι η ανακοίνωση επικαλείται την υπογραφή 25 εκπαιδευτικών ως στοιχείο που ενισχύει τη θέση της Διευθύντριας. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται από την εκπαιδευτική κοινότητα, πολλοί από τους υπογράφοντες δεν ήταν παρόντες στα περιστατικά που διερευνώνται.

Εδώ προκύπτει ένα δεύτερο, εξίσου σοβαρό ζήτημα: πώς αξιολογούνται οι μαρτυρίες; Με βάση την άμεση γνώση ή με βάση τη συλλογική δήλωση θέσης;

Και κυρίως: πώς είναι δυνατόν η διοίκηση να επικαλείται δημόσια τέτοια στοιχεία, την ώρα που η ίδια δηλώνει ότι η υπόθεση βρίσκεται υπό διερεύνηση;

Η λογική της «εύρυθμης λειτουργίας» ως άλλοθι

Η ανακοίνωση επαναλαμβάνει την ανάγκη διασφάλισης της «εύρυθμης λειτουργίας» του σχολείου και υπογραμμίζει ότι «κανείς δεν νομιμοποιείται να την παρεμποδίζει».

Πρόκειται για μια φράση που χρησιμοποιείται συχνά στη διοικητική ρητορική. Όμως, όταν συνδυάζεται με πειθαρχικές διαδικασίες και δημόσιες τοποθετήσεις, αποκτά άλλη βαρύτητα.

Γιατί το ερώτημα είναι απλό: ποιος ορίζει τι είναι «εύρυθμη λειτουργία»; Και μέχρι ποιο σημείο η επίκλησή της μπορεί να λειτουργήσει ως άλλοθι για την αποδυνάμωση της κριτικής;

Συνδικαλισμός υπό επιτήρηση;

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και η αναφορά ότι «οι συνδικαλιστές δεν έχουν το ακαταλόγιστο». Πρόκειται για μια διατύπωση που, πέρα από το προφανές, εκπέμπει ένα σαφές μήνυμα: η συνδικαλιστική δράση βρίσκεται υπό αυστηρή παρακολούθηση.

Όμως η δημοκρατική λειτουργία του σχολείου δεν μπορεί να συμβαδίζει με λογικές επιτήρησης. Ο συνδικαλισμός δεν είναι προνόμιο. Είναι κατοχυρωμένο δικαίωμα.

Και η κριτική προς τη διοίκηση δεν αποτελεί «παρέκκλιση». Αποτελεί αναγκαίο στοιχείο ισορροπίας.

Μπορούμε να προεξοφλήσουμε το αποτέλεσμα;

Όταν μια διοίκηση, εν μέσω εξέλιξης μιας ΕΔΕ, υιοθετεί δημόσια επιχειρήματα υπέρ μιας πλευράς, τότε εύλογα γεννάται η αίσθηση ότι το αποτέλεσμα έχει ήδη, σε έναν βαθμό, προδιαγραφεί.

Ακόμη κι αν αυτό δεν ισχύει στην πράξη, η εικόνα που δημιουργείται είναι εξίσου προβληματική.

Γιατί η εμπιστοσύνη στη διαδικασία δεν εξαρτάται μόνο από το τι συμβαίνει, αλλά και από το πώς αυτό φαίνεται.

Και εδώ, η εικόνα που εκπέμπεται δεν είναι αυτή της ουδέτερης διερεύνησης.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η υπόθεση αυτή ξεπερνά τα όρια ενός σχολείου ή μιας διοικητικής πράξης. Αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης μεταξύ διοίκησης, εκπαιδευτικών και κοινωνίας.

Αν η διοίκηση εμφανίζεται να έχει ήδη πάρει θέση, τότε η έννοια της δίκαιης διαδικασίας αποδυναμώνεται. Αν η κριτική αντιμετωπίζεται ως απειλή, τότε η δημοκρατική λειτουργία του σχολείου τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Και αν οι διαδικασίες χάνουν την αξιοπιστία τους, τότε το κόστος είναι συνολικό.

Μια αναγκαία επανατοποθέτηση

Η διοίκηση της εκπαίδευσης δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο ως ελεγκτικός μηχανισμός. Οφείλει να λειτουργεί ως εγγυητής δικαιοσύνης, διαφάνειας και ισορροπίας.

Αυτό σημαίνει κάτι απλό, αλλά κρίσιμο: όταν διεξάγεται μια ΕΔΕ, η διοίκηση οφείλει να σιωπά δημόσια ως προς την ουσία της υπόθεσης. Να αφήνει τη διαδικασία να μιλήσει.

Οτιδήποτε άλλο, όσο κι αν παρουσιάζεται ως «υπεράσπιση του κύρους», υπονομεύει τελικά το ίδιο το κύρος που επιχειρεί να προστατεύσει.

Γιατί η αξιοπιστία δεν επιβάλλεται με ανακοινώσεις. Χτίζεται με στάση.

Και σε αυτή την περίπτωση, η στάση γεννά περισσότερα ερωτήματα από όσα απαντά.