Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχουν στιγμές που μια είδηση ξεπερνά τα όρια ενός τοπικού περιστατικού και γίνεται σύμπτωμα μιας βαθύτερης παθογένειας. Οι πρόσφατες διώξεις συνδικαλιστών εκπαιδευτικών στον Πειραιά είναι μία από αυτές τις στιγμές.

Τρία στελέχη της ΕΛΜΕ Πειραιά —ο πρόεδρος του Δ.Σ. Ηλίας Πατίδης, το μέλος Ακρίτας Καλούσης και ο πρώην γραμματέας Παναγιώτης Χουντής— μαζί με τον πρόεδρο του Εργατικού Κέντρου Πειραιά Μάρκο Μπεκρή, οδηγούνται σε δίκη για τη συμμετοχή τους σε κινητοποιήσεις. Τη μήνυση κατέθεσε η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά, πυροδοτώντας κύμα αντιδράσεων από δεκάδες εκπαιδευτικά και εργατικά σωματεία που μιλούν ανοιχτά για ποινικοποίηση της συνδικαλιστικής δράσης.

Το γεγονός από μόνο του είναι αποκαλυπτικό. Δεν πρόκειται για κάποια υπόθεση κακοδιοίκησης ή παραβατικής συμπεριφοράς. Πρόκειται για τη δίωξη ανθρώπων που έκαναν αυτό ακριβώς που αποτελεί τον πυρήνα του συνδικαλισμού: διαμαρτυρήθηκαν, διεκδίκησαν, στάθηκαν δημόσια απέναντι σε επιλογές της διοίκησης.

Και εδώ ακριβώς αρχίζει το κρίσιμο ερώτημα: πότε η διαφωνία μετατρέπεται σε αδίκημα;

Η περίπτωση του Πειραιά δεν είναι μεμονωμένη. Αντίστοιχα περιστατικά έχουν καταγραφεί και σε άλλες περιοχές, όπως στην Κέρκυρα, όπου εκπαιδευτικοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με νομικές ενέργειες επειδή άσκησαν κριτική ή ανέδειξαν προβλήματα στη λειτουργία των σχολείων. Ένα μοτίβο αρχίζει να διαμορφώνεται: η διοικητική εξουσία, αντί να απαντά με διάλογο, επιλέγει ολοένα και συχνότερα την οδό της δικαστικής πίεσης.

Η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια «ένταση της στιγμής». Πρόκειται για μια βαθιά πολιτική και παιδαγωγική μετατόπιση. 

Η διοίκηση της εκπαίδευσης διαθέτει ήδη ένα ευρύ φάσμα εξουσιών: αξιολόγηση, πειθαρχικά εργαλεία, διοικητικό έλεγχο. Η προσθήκη της ποινικής δίωξης ως εργαλείου αντιμετώπισης της διαφωνίας δημιουργεί μια επικίνδυνη ανισορροπία. Δεν πρόκειται πλέον για σχέση συνεργασίας, αλλά για σχέση επιβολής.

Και εδώ αναδύεται μια κρίσιμη αντίφαση: πώς μπορεί ένα σύστημα που οφείλει να διδάσκει δημοκρατία να λειτουργεί με όρους ποινικοποίησης της διαφωνίας;

Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι «σιωπηλοί εκτελεστές» εντολών. Είναι άνθρωποι που βρίσκονται καθημερινά στην πρώτη γραμμή της κοινωνίας, που βλέπουν τα προβλήματα, που συνομιλούν με τους μαθητές, που αφουγκράζονται τις ανάγκες της πραγματικότητας. Η φωνή τους δεν είναι απειλή — είναι αναγκαία προϋπόθεση για να βελτιωθεί το σχολείο.

Η επιλογή, λοιπόν, ορισμένων στελεχών να απαντούν σε αυτή τη φωνή με μηνύσεις δεν δείχνει ισχύ. Δείχνει αδυναμία διαλόγου.

Η κινητοποίηση που έχει προγραμματιστεί στα δικαστήρια του Πειραιά στις 23 Μαρτίου δεν αφορά μόνο τέσσερα πρόσωπα. Αφορά το δικαίωμα όλων των εκπαιδευτικών να εκφράζονται, να διεκδικούν και να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο χωρίς τον φόβο της ποινικής δίωξης.

Γιατί, τελικά, το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από μια δικαστική υπόθεση. Είναι το ίδιο το πρόσωπο του σχολείου.

Θα είναι ένα σχολείο που επιβραβεύει τη σιωπή ή ένα σχολείο που αντέχει —και χρειάζεται— τη φωνή;