Απαντήσεις στα θέματα πανελλαδικών Ν. ΓΛΩΣΣΑΣ – ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Της Νικολέττας Γ. Καββαδία*

Το σχολείο και το πώς αυτό προάγει τη δημιουργικότητα των παιδιών είναι το θέμα για τη φετινή εξέταση του μαθήματος της έκθεσης στις Πανελλήνιες Εξετάσεις.

Δείτε εδώ τα θέματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας

ΘΕΜΑ Α

Η Μπάρμπαρα  Πομιεχόφσκα αναφέρεται στην ανάπτυξη της  ανθρώπινης  δημιουργικότητας  που αποτελεί  συνδυασμό υπαρχουσών ιδεών, αλλά και νέων σκέψεων. Είναι καταλυτικός παράγοντας ανάπτυξης του πολιτισμού και δεν γνωρίζει όρια και σαφή προέλευση. Συνδέεται με τη  γλωσσική  ανάπτυξη  των  ανθρώπων  από  την  βρεφική  τους ηλικία.  Τέλος,  η  δημιουργικότητα σχετίζεται με την τέχνη, την επιστήμη και τα ταλέντα, ενώ λειτουργούν ανασταλτικά τόσο βιολογικοί όσο και κοινωνικοί παράγοντες, όπως η φτώχεια και οι συνθήκες διαβίωσης.

ΘΕΜΑ Β

Β1.

Α. Σωστό

Β. Σωστό

Γ. Λάθος

Δ. Λάθος 

Ε. Σωστό

Β2.

Οι γλωσσικές επιλογές που επιβεβαιώνουν ότι το κείμενο 1 αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου είναι οι εξής:

• αναφορική λειτουργία της γλώσσας και γ’ πρόσωπο « Η αξία της δημιουργικότητας είναι … οικονομικά αδιαμφισβήτητη». Τα στοιχεία αυτά προσδίδουν αποστασιοποίηση του πομπού και αντικειμενικότητα στο ύφος του κειμένου.
• περιγραφή «Η δημιουργικότητα νοείται … ορίσει κάποιος»

Άλλες γλωσσικές επιλογές που μπορούν να αναφερθούν:

• ειδικοί όροι: «πολυαισθητηριακές λειτουργίες μάθησης» «αποκλίνουσας σκέψης. Οι όροι αυτοί προσδίδουν αξιοπιστία και εγκυρότητα, δείγμα της επιστημονικής συγκρότησης του συγγραφέα.
• παθητική σύνταξη «Η δυναμική σχέση της εκπαίδευσης μέσω των τεχνών με τη δημιουργικότητα έχει επιβεβαιωθεί ερευνητικά»
• οριστική έγκλιση «νοείται» , «οδηγεί» που δηλώνει βεβαιότητα

Β3.

Α. Ο τίτλος του κειμένου 2 « Η δημιουργικότητα αρχίζει από την κούνια» είναι σύντομος, σαφής και δηλωτικός του περιεχομένου με αποτέλεσμα να γίνεται κατανοητό από τον δέκτη. Η μεταφορική χρήση της γλώσσας «αρχίζει από την κούνια» διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη κινητοποιώντας τον να διαβάσει το κείμενο. Ακόμη, η λαϊκή έκφραση «από την κούνια» προσδίδει αμεσότητα και διαμορφώνει χιουμοριστικό ύφος που καθιστά τον τίτλο ελκυστικό.

Β. Μετατροπή από ενεργητική σε παθητική «Θα πρέπει, επομένως, να μελετηθούν (από εμάς) οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους»

Οι αλλαγές που παρατηρούνται στο ύφος είναι ότι από υποκειμενικό και προσωπικό μετατρέπεται σε αντικειμενικό και ουδέτερο. Ο λόγος γίνεται απρόσωπος και επίσημος.

ΘΕΜΑ Γ

Το θέμα του αποσπάσματος αφορά το δυσάρεστο εργασιακό περιβάλλον και την αλλοτρίωση. Ο ήρωας του κειμένου εκφράζει τον προβληματισμό του για την έλλειψη ενδιαφέροντος και δημιουργικότητας μέσα από έναν εσωτερικό μονόλογο, προσδίδοντας έτσι στο κείμενο εξομολογητικό ύφος. Καταγράφει μέσω του α΄ ενικού προσώπου  («ανεβαίνω», «μελετώ»)  την ανία, την πλήξη και τη δυσαρέσκεια. Αναγκάζεται να συνυπάρχει με συναδέλφους που βρίσκονται σε ανάλογη κατάσταση με αυτόν, χωρίς δημιουργικότητα και διάθεση, όπως παρουσιάζεται παραστατικά μέσα από μεταφορές («ζαρώνει η καρδιά του») («μπαγιάτικες φάτσες»). Η αποξένωση κυριαρχεί στις σχέσεις τους, αφού δεν επιθυμεί να τους συναντήσει («για να μην τους βλέπω όλη μέρα μπροστά μου»). Προσπαθεί να βρει διέξοδο καταφεύγοντας σε μια αίθουσα από πρωτοετείς φοιτητές. Η εικόνα  («χώθηκα βέβαια… πρωτοετών») είναι χαρακτηριστική, αλλά στη συνέχεια απογοητεύεται γιατί ακόμα και οι νέοι φοιτητές δεν διαθέτουν ζωντάνια («Και όμως η εντύπωσή μου… να είναι χειρότερο») . Είναι περιχαρακωμένος στις επιλογές που του στερούν την ελευθερία. . Διαπιστώνει με πίκρα ότι δεν μπορεί να αλλάξει.

Αν ζούσα ανάλογες καταστάσεις  θα αντιδρούσα διαφορετικά, έστω  και αν συνειδητοποιούσα ότι ήταν δύσκολο να αλλάξω πορεία στη ζωή μου. Δε θα μπορούσα να ανέχομαι ένα αλλοτριωμένο εργασιακό περιβάλλον στο οποίο καθημερινά θα ασφυκτιούσα. Θα προσπαθούσα, όσο δύσκολο και αν ήταν να βρω μια εργασία που να μου δίνει τη χαρά της δημιουργικότητας συμβάλλοντας στη σωματική και ψυχοπνευματική μου υγεία.

ΘΕΜΑ Δ

Τίτλος: η αξία της δημιουργικότητας

Ζητούμενο 1ο

Πνευματική καλλιέργεια, ανάπτυξη της κριτική σκέψης της αυτενέργειας και της φαντασίας των μαθητών οι οποίοι αναπτύσσουν νοητικές δεξιότητες, όπως η αντιληπτική και η φαντασία.

Αισθητική παιδεία – διαμόρφωση αισθητικών κριτηρίων – κατανόηση της σημασίας της τέχνης

Καλλιέργεια δεξιοτήτων – επίλυση πρακτικών προβλημάτων της καθημερινότητας – Εφόδια για την εργασία – οικονομική πρόοδος

Εκτόνωση από το άγχος της σχολικής ζωής – εξοικείωση με το σχολείο – χώρος δημιουργίας - συνεργασία – αρμονικές σχέσεις με συμμαθητές και εκπαιδευτικούς.

 Καλλιέργεια αυτογνωσίας - κλίσεις , ενδιαφέροντα – συγκρότηση προσωπικότητας

Συναισθηματική ανάπτυξη - ενίσχυση ψυχικών αρετών (αποφασιστικότητα, υπομονή, επιμονή, αυτοκυριαρχία)

Ζητούμενο 2ο

Ενασχόληση με κατασκευές από παιδική ηλικία – ανάπτυξη δεξιοτήτων

Εξοικείωση με την τέχνη (μουσική, θέατρο, ζωγραφική, λογοτεχνία).

Αθλητικές δραστηριότητες – σωματική και πνευματική ανάπτυξη

Πολιτικοποίηση – συμμετοχή στα κοινωνικά κινήματα

Εθελοντισμός πολλαπλά ατομικά και κοινωνικά αποτελέσματα – Επαφή με τη φύση – οικολογική συνείδηση

Δημιουργική αξιοποίηση ελεύθερου χρόνου (π.χ. ανάγνωση βιβλίων πέραν των σχολικών, συγγραφική δραστηριότητα).

*Φιλόλογος – Μεταπτυχιακό Ειδικής Αγωγής & Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης