Χρήστος Κάτσικας

Η αίτηση του αναπληρωτή δεν είναι ένα δελτίο προτιμήσεων χωρίς δεσμεύσεις. Με το σημερινό θεσμικό πλαίσιο μπορεί να καθορίσει όχι μόνο πού θα εργαστεί κάποιος φέτος, αλλά και αν θα έχει δικαίωμα να εργαστεί ως αναπληρωτής τα επόμενα δύο ή ακόμη και τρία σχολικά έτη.

Μια δήλωση περιοχής στο ΟΠΣΥΔ δεν είναι μια απλή επιλογή σε μια ηλεκτρονική φόρμα. Μπορεί λίγες εβδομάδες αργότερα να μετατραπεί σε πραγματική υποχρέωση μετακόμισης στην άλλη άκρη της Ελλάδας και, εάν ο αναπληρωτής τελικά δεν μπορέσει να αναλάβει υπηρεσία ή αναγκαστεί να παραιτηθεί, η συνέπεια μπορεί να είναι αποκλεισμός από νέες προσλήψεις για δύο ή ακόμη και τρία σχολικά έτη. Το Υπουργείο Παιδείας, μάλιστα, ξεκαθαρίζει ότι δεν σχεδιάζει αλλαγή του γενικού αυτού πλαισίου.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία αυτές τις ημέρες, καθώς χιλιάδες εκπαιδευτικοί, μέλη ΕΕΠ και ΕΒΠ έχουν ήδη υποβάλει ή υποβάλλουν τις περιοχές στις οποίες επιθυμούν να προσληφθούν για το 2026-2027. Η επίσημη πρόσκληση του ΥΠΑΙΘΑ επαναλαμβάνει ρητά τις κυρώσεις σε περίπτωση μη ανάληψης υπηρεσίας ή παραίτησης, άρα κάθε επιλογή στον χάρτη χρειάζεται να γίνεται με τη σκέψη ότι μπορεί πράγματι να οδηγήσει σε πρόσληψη εκεί.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η δυσκολότερη πλευρά της ζωής του αναπληρωτή: σήμερα δηλώνει μια περιοχή επειδή φοβάται ότι διαφορετικά μπορεί να μείνει χωρίς δουλειά και σε λίγες εβδομάδες μπορεί να κληθεί να μετακομίσει εκεί, έχοντας ελάχιστο χρόνο να βρει σπίτι, να οργανώσει οικογένεια, παιδιά και μετακινήσεις και να υπολογίσει αν ο μισθός του αρκεί για το κόστος ζωής στον συγκεκριμένο τόπο.

Πότε επιβάλλεται ο διετής αποκλεισμός

Στην κανονική διαδικασία πρόσληψης αναπληρωτών, εάν ο εκπαιδευτικός ή μέλος ΕΕΠ-ΕΒΠ δεν αναλάβει υπηρεσία μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία ή αναλάβει και στη συνέχεια παραιτηθεί, αποκλείεται από τις προσλήψεις για το σχολικό έτος κατά το οποίο έγινε η πρόσληψη και για το αμέσως επόμενο σχολικό έτος.

Επομένως, ο όρος «διετής αποκλεισμός» χρειάζεται λίγη προσοχή: δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη 24 μήνες από την ημερομηνία παραίτησης. Αναφέρεται σε δύο σχολικά έτη.

Για παράδειγμα, εάν αναπληρωτής προσληφθεί το 2026-2027 και δεν αναλάβει ή παραιτηθεί, η κύρωση αφορά:

*Με την επιφύλαξη των ειδικών ρυθμίσεων που ισχύουν αν στο μεταξύ τεθούν σε ισχύ νέοι πίνακες κατάταξης.

Η επίσημη πρόσκληση για το 2026-2027 διευκρινίζει επίσης ότι η προθεσμία των πέντε ημερών για την ανάληψη υπηρεσίας υπολογίζεται από την επομένη της ημερομηνίας τοποθέτησης.

Πότε η ποινή γίνεται τριετής

Ακόμη μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται στις ειδικές προσκλήσεις.

Η ειδική πρόσκληση ενεργοποιείται συνήθως όταν, μετά τις κανονικές φάσεις προσλήψεων, παραμένουν συγκεκριμένα λειτουργικά κενά σε σχολικές μονάδες ή δομές και οι υποψήφιοι καλούνται να δηλώσουν συγκεκριμένες θέσεις.

Εδώ η νομοθεσία είναι αυστηρότερη.

Αν ένας εκπαιδευτικός ή μέλος ΕΕΠ-ΕΒΠ προσληφθεί μέσω ειδικής πρόσκλησης, έπειτα από δική του αίτηση συμμετοχής, και δεν αναλάβει μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία ή αναλάβει και στη συνέχεια παραιτηθεί, αποκλείεται από τις προσλήψεις για το τρέχον και για τα δύο επόμενα σχολικά έτη.

Με απλά λόγια:

Κανονική πρόσληψη = τρέχον + 1 επόμενο σχολικό έτος.

Ειδική πρόσκληση = τρέχον + 2 επόμενα σχολικά έτη.

Και γι’ αυτό η συμμετοχή σε ειδική πρόσκληση δεν πρέπει ποτέ να γίνεται με τη λογική «ας δηλώσω και βλέπουμε».

Η ποινή ακολουθεί τον υποψήφιο και στις άλλες δομές

Ένα ακόμη σημείο που συχνά προκαλεί σύγχυση είναι τι συμβαίνει όταν κάποιος βρίσκεται σε περισσότερους πίνακες ή διαθέτει περισσότερες ειδικότητες.

Η πρόσκληση του Υπουργείου είναι σαφής: οι κυρώσεις λόγω μη ανάληψης ή παραίτησης ισχύουν τόσο για τις δομές Γενικής Εκπαίδευσης όσο και για τις δομές Ειδικής Αγωγής, ανεξάρτητα από τον κλάδο στον οποίο έγινε η πρόσληψη.

Άρα ένας εκπαιδευτικός δεν μπορεί να θεωρήσει ότι, επειδή διαθέτει δεύτερη ειδικότητα ή βρίσκεται και σε άλλο πίνακα, θα παρακάμψει τον αποκλεισμό.

Από την άλλη πλευρά, η κύρωση αυτή δεν ταυτίζεται με διαγραφή από τον αξιολογικό πίνακα του ΑΣΕΠ. Η διάταξη προβλέπει αποκλεισμό από τις προσλήψεις για συγκεκριμένα σχολικά έτη.

Υπάρχει επίσης ρητή εξαίρεση από τον γενικό διετή αποκλεισμό για όσους προσλαμβάνονται, με πλήρες ή μειωμένο ωράριο, για σχολικές μονάδες που λειτουργούν σε καταστήματα κράτησης.

Γιατί το Υπουργείο λέει ότι δεν αλλάζει το πλαίσιο

Το ζήτημα των ποινών έχει επανειλημμένα προκαλέσει αντιδράσεις, ιδιαίτερα όταν οι αναπληρωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με εξαιρετικά υψηλά ενοίκια, αδυναμία εύρεσης κατοικίας, οικογενειακούς λόγους ή άλλες συνθήκες που δεν ήταν δυνατόν να προβλέψουν όταν δήλωναν μια περιοχή.

Ωστόσο, ο υφυπουργός Παιδείας Κώστας Βλάσης έχει δηλώσει ότι το Υπουργείο δεν προτίθεται, στο γενικό πλαίσιο, να επανεξετάσει ή να τροποποιήσει τις υφιστάμενες ποινές αποκλεισμού. Ως βασικό επιχείρημα της κυβερνητικής πλευράς προβάλλεται η ανάγκη να διασφαλίζεται η συνέχεια της διδασκαλίας και να αποφεύγονται μαζικές μη αναλήψεις και παραιτήσεις που αφήνουν νέα κενά αφού έχει αρχίσει η σχολική χρονιά.

Ο υφυπουργός υποστήριξε επίσης ότι σε προηγούμενη περίοδο κατά την οποία οι κυρώσεις είχαν χαλαρώσει αυξήθηκαν οι παραιτήσεις και δημιουργήθηκαν περισσότερα λειτουργικά προβλήματα στα σχολεία. Πρόκειται για την αιτιολόγηση που δίνει η πολιτική ηγεσία για τη διατήρηση του σημερινού καθεστώτος.

Η άλλη πλευρά: Μπορεί ένας άνθρωπος να ξέρει τον Αύγουστο τι θα συναντήσει τον Σεπτέμβριο;

Εδώ, όμως, βρίσκεται και το ανθρώπινο πρόβλημα που κανένα άρθρο νόμου δεν μπορεί να αποτυπώσει πλήρως.

Όταν ένας αναπληρωτής δηλώνει τον Αύγουστο «Κυκλάδες», δεν γνωρίζει απαραίτητα σε ποιο νησί και σε ποιο σχολείο θα βρεθεί, ούτε αν θα υπάρχει κατοικία διαθέσιμη με 400, 500 ή 800 ευρώ. Δεν γνωρίζει πάντοτε αν θα μπορεί να πάρει μαζί του το παιδί του, αν ο σύντροφός του θα μπορεί να τον ακολουθήσει, αν θα απαιτείται αυτοκίνητο για να φτάνει στο σχολείο ή αν το μεγαλύτερο μέρος του μισθού του θα καταλήγει στο ενοίκιο.

Κι όμως, καλείται να αποφασίσει εκ των προτέρων.

Και αν όταν έρθει η πραγματική τοποθέτηση διαπιστώσει ότι η ζωή εκεί είναι οικονομικά ή οικογενειακά αδύνατη, η επιλογή ανάμεσα στην ανάληψη και στην παραίτηση δεν είναι χωρίς συνέπειες.

Γι’ αυτό και η πιο σημαντική συμβουλή πριν από κάθε δήλωση περιοχής είναι πολύ απλή:

Μην δηλώνετε έναν τόπο στον οποίο γνωρίζετε ότι δεν μπορείτε πραγματικά να πάτε.

Η αίτηση του αναπληρωτή δεν είναι ένα δελτίο προτιμήσεων χωρίς δεσμεύσεις. Με το σημερινό θεσμικό πλαίσιο μπορεί να καθορίσει όχι μόνο πού θα εργαστεί κάποιος φέτος, αλλά και αν θα έχει δικαίωμα να εργαστεί ως αναπληρωτής τα επόμενα δύο ή ακόμη και τρία σχολικά έτη.

Και αυτό είναι ίσως το πιο σκληρό σημείο του συστήματος: ο αναπληρωτής καλείται να προβλέψει τον Αύγουστο αν θα μπορέσει να αντέξει μια ζωή που ακόμη δεν γνωρίζει πού ακριβώς θα στηθεί τον Σεπτέμβριο.