Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχουν αδικίες που δεν κάνουν θόρυβο. Δεν γεμίζουν πρωτοσέλιδα, δεν προκαλούν άμεσες αντιδράσεις, δεν «καίνε» την επικαιρότητα. Κι όμως, διαβρώνουν αθόρυβα την καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων. Μία από αυτές αφορά τους αναπληρωτές εκπαιδευτικούς και τη μη αναγνώριση της επιδοτούμενης ανεργίας τους ως συντάξιμου χρόνου.

Η φωνή μιας αναπληρώτριας της Μ. Σ., όπως εκφράζεται μέσα από ένα απλό αλλά φορτισμένο μήνυμα στο alfavita.gr, δεν είναι μεμονωμένη. Αντιθέτως, συμπυκνώνει την εμπειρία ενός ολόκληρου κλάδου που εδώ και χρόνια κινείται ανάμεσα στην εργασία και την ανεργία, χωρίς όμως να βλέπει αυτή τη διαδρομή να αποτυπώνεται δίκαια στο ασφαλιστικό του μέλλον.

Ένα «κενό» που δεν είναι τεχνικό

Στον ιδιωτικό τομέα, η επιδοτούμενη ανεργία μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να αναγνωριστεί ως συντάξιμος χρόνος. Πρόκειται για μια θεσμική πρόβλεψη που αναγνωρίζει ότι η ανεργία δεν είναι πάντα επιλογή, αλλά συχνά αποτέλεσμα συνθηκών.

Για τους αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Κάθε χρόνο, χιλιάδες εκπαιδευτικοί εργάζονται για ορισμένο χρονικό διάστημα σε σχολεία όλης της χώρας και στη συνέχεια επιστρέφουν στην ανεργία, περιμένοντας τον επόμενο κύκλο προσλήψεων. Η επιδότηση που λαμβάνουν από τη ΔΥΠΑ καλύπτει στοιχειωδώς τις ανάγκες επιβίωσης, αλλά δεν «μετρά» ως χρόνος για τη σύνταξη.

Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο: η ίδια η Πολιτεία αναγνωρίζει την ανεργία ως πραγματικότητα, αλλά δεν την αναγνωρίζει ως χρόνο ζωής που αξίζει να υπολογιστεί.

Η πραγματικότητα των αναπληρωτών

Η ζωή του αναπληρωτή εκπαιδευτικού δεν είναι απλώς μια εναλλαγή θέσεων εργασίας. Είναι μια συνεχής μετακίνηση – γεωγραφική, επαγγελματική, ψυχική.

Από νησιά σε ορεινές περιοχές, από πόλεις σε χωριά, από σχολείο σε σχολείο. Με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, με αβεβαιότητα για την επόμενη χρονιά, με προσωπικό κόστος που συχνά υπερβαίνει τον μισθό.

Και μέσα σε αυτή τη διαδρομή, οι μήνες της ανεργίας δεν είναι «παύση». Είναι μέρος της ίδιας πραγματικότητας. Είναι χρόνος αναμονής, επιβίωσης, αγωνίας.

Όταν, λοιπόν, αυτός ο χρόνος δεν αναγνωρίζεται ως συντάξιμος, η αδικία δεν είναι λογιστική. Είναι υπαρξιακή.

Το ζήτημα της ισονομίας

Το βασικό επιχείρημα που επανέρχεται από την πλευρά των εκπαιδευτικών είναι απλό: γιατί να ισχύει κάτι στον ιδιωτικό τομέα και όχι στο δημόσιο;

Η διαφοροποίηση αυτή δημιουργεί μια εμφανή ανισότητα. Δύο εργαζόμενοι με παρόμοια εμπειρία ανεργίας αντιμετωπίζονται διαφορετικά ως προς τα συνταξιοδοτικά τους δικαιώματα.

Σε μια περίοδο όπου η έννοια της «ευελιξίας» στην εργασία επεκτείνεται, το ελάχιστο που θα ανέμενε κανείς είναι μια αντίστοιχη προσαρμογή της ασφαλιστικής πολιτικής. Αντί γι’ αυτό, το σύστημα μοιάζει να παραμένει προσκολλημένο σε μια παλαιότερη αντίληψη, που δεν αντανακλά τη σημερινή εργασιακή πραγματικότητα.

Η σιωπηλή συσσώρευση απωλειών

Το πρόβλημα δεν φαίνεται άμεσα. Δεν είναι ένας λογαριασμός που έρχεται κάθε μήνα. Είναι μια απώλεια που συσσωρεύεται σιωπηλά, χρόνο με τον χρόνο.

Κάθε περίοδος ανεργίας που δεν αναγνωρίζεται αφαιρεί από τον συνολικό συντάξιμο χρόνο. Και όταν αυτό επαναλαμβάνεται επί χρόνια, το αποτέλεσμα γίνεται καθοριστικό: καθυστερημένη συνταξιοδότηση, μειωμένες αποδοχές, αίσθηση αδικίας.

Για έναν κλάδο που ήδη βιώνει επισφάλεια, αυτό το «αόρατο έλλειμμα» λειτουργεί ως μια ακόμη επιβάρυνση.

Ένα αίτημα που ζητά απάντηση

Το αίτημα για αναγνώριση της επιδοτούμενης ανεργίας ως συντάξιμου χρόνου δεν είναι νέο. Επανέρχεται σταθερά, μέσα από συλλογικές διεκδικήσεις, ανακοινώσεις σωματείων, προσωπικές μαρτυρίες.

Και κάθε φορά θέτει το ίδιο ερώτημα: μπορεί ένα εκπαιδευτικό σύστημα να στηρίζεται σε ανθρώπους των οποίων η εργασία αναγνωρίζεται μόνο «κατά το ήμισυ»;

Η απάντηση δεν είναι μόνο τεχνική ή δημοσιονομική. Είναι βαθιά πολιτική και κοινωνική.

Στο τέλος της ημέρας, το ζήτημα δεν αφορά μόνο ένσημα και συντάξεις. Αφορά την αξία που αποδίδεται σε μια διαδρομή ζωής.

Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν αναγνώριση. Να μετρήσει ο χρόνος τους όπως πραγματικά βιώνεται – με τις δυσκολίες, τις μετακινήσεις, τα κενά και τις αναμονές του.

Και ίσως εκεί βρίσκεται το πιο ουσιαστικό ερώτημα: μπορεί ένα κράτος να ζητά από τους ανθρώπους του να στηρίζουν το δημόσιο σχολείο, όταν το ίδιο δεν αναγνωρίζει πλήρως τη δική τους πορεία;

Η απάντηση, αργά ή γρήγορα, θα πρέπει να δοθεί. Και δεν θα είναι απλώς μια διοικητική ρύθμιση. Θα είναι ένα μήνυμα για το τι σημαίνει δικαιοσύνη στην πράξη.