Μαρουάν Τουμπάσι - kosmodromio.gr

Ποια θα είναι άραγε η μορφή της μεταβαλλόμενης Μέσης Ανατολής που θα προκύψει από αυτή τη σύγκρουση; Ποια η θέση της Παλαιστίνης;

Σε μια εποχή σύνθετων πολέμων, το ερώτημα δεν είναι πλέον ποιος νίκησε, αλλά ποια μορφή της μεταβαλλόμενης Μέσης Ανατολής θα προκύψει από αυτή τη σύγκρουση και ποια θα είναι η θέση της Παλαιστίνης μέσα σε αυτήν. Τα αποτελέσματα δεν περιορίζονται στις μεγάλες δυνάμεις, αλλά επηρεάζουν άμεσα την παλαιστινιακή υπόθεση: είτε μέσω της περαιτέρω περιθωριοποίησής της είτε μέσω της επανένταξής της στον πυρήνα των νέων περιφερειακών ισορροπιών.

Στο πλαίσιο του τρέχοντος πολέμου και με την κλιμακούμενη συζήτηση για πιθανές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, καθίσταται σαφές ότι η πραγματική μάχη δεν διεξάγεται μόνο στο πεδίο, αλλά και στην ικανότητα μετατροπής των στρατιωτικών εξελίξεων σε πολιτικούς όρους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Υπό αυτή την έννοια, η έννοια της «νίκης» αποκτά νέα διάσταση. Το Ιράν δεν χρειάζεται απόλυτη στρατιωτική υπεροχή για να θεωρήσει ότι πέτυχε τους στόχους του· αρκεί να επιβάλει μια νέα εξίσωση αποτροπής, διατηρώντας το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες υπό συνεχή πίεση και αμφισβητώντας την ιδέα της απόλυτης υπεροχής. Από την άλλη πλευρά, για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, «νίκη» σημαίνει η αποτροπή αυτής της μεταβολής και η διατήρηση των υφιστάμενων κανόνων εμπλοκής.

Ωστόσο, οι παρατεταμένοι πόλεμοι δεν κρίνονται μόνο από την ένταση των πληγμάτων, αλλά από την αντοχή και την πολιτική βούληση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος φτάνει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπό μεγαλύτερη πίεση.

Σε αυτό το πλαίσιο αναδεικνύεται μια κεντρική έννοια: η «κυριαρχία της κλιμάκωσης» (escalation dominance), δηλαδή η ικανότητα ελέγχου του επιπέδου, του ρυθμού και των ορίων της σύγκρουσης. Οι αντικρουόμενες δηλώσεις των Ηνωμένων Πολιτειών -που κινούνται μεταξύ απειλών και διαπραγματευτικών ανοιγμάτων- αντανακλούν μια προσπάθεια διατήρησης αυτής της κυριαρχίας, σε συνδυασμό με μια διαπραγματευτική προσέγγιση που θυμίζει τη λογική της μεγιστοποίησης απαιτήσεων για τη βελτίωση των όρων μιας «συμφωνίας».

Ωστόσο, η ιρανική περίπτωση διαφέρει από τα παραδοσιακά πρότυπα των αμερικανικών πολέμων, όπως στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, όπου η συντριπτική στρατιωτική υπεροχή καθόριζε την πορεία της σύγκρουσης. Στην περίπτωση του Ιράν, παρατηρείται μια πιο σύνθετη δυναμική: η Τεχεράνη δεν περιορίζεται στην άμυνα ή στην ασύμμετρη αντίσταση, αλλά επιδεικνύει ικανότητα άμεσης και αναλογικής απάντησης – από την απειλή του Στενού του Ορμούζ έως την στοχοποίηση συμφερόντων συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή.

Αυτή η εξέλιξη υποδηλώνει έναν βαθύτερο μετασχηματισμό στη φύση των συγκρούσεων, όπου περιφερειακές δυνάμεις μπορούν να ανταγωνιστούν, σε κάποιο βαθμό, μια παγκόσμια δύναμη και να επιβάλουν περιορισμούς στις επιλογές της. Πρόκειται για ένδειξη μιας πιο σύνθετης διεθνούς τάξης, όπου η απόλυτη ηγεμονία δίνει τη θέση της σε εύθραυστες και αλληλοεξαρτώμενες ισορροπίες.

Το διακύβευμα, ωστόσο, υπερβαίνει τους άμεσους αντιπάλους και αφορά τη συνολική μορφή της περιοχής. Οι πόλεμοι αυτού του τύπου αναδιαμορφώνουν τα περιφερειακά συστήματα: είτε προς μεγαλύτερο κατακερματισμό και αστάθεια είτε προς νέες μορφές εξαναγκασμένης ισορροπίας.

Εξίσου σημαντική είναι η οικονομική διάσταση. Η Μέση Ανατολή παραμένει κεντρικός άξονας για την παγκόσμια ενέργεια, και κάθε απειλή σε ζωτικά περάσματα όπως το Στενό του Ορμούζ επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, οι πρόσφατες διακυμάνσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές -σε συνάρτηση με αντικρουόμενες πολιτικές δηλώσεις- ανέδειξαν πώς η γεωπολιτική ένταση μπορεί να μεταφραστεί σε σημαντικά οικονομικά κέρδη για μεγάλους επιχειρηματικούς παίκτες. Η σύγκρουση, επομένως, εκτείνεται πέρα από το στρατιωτικό πεδίο και ενσωματώνεται στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα.

Τέλος, δεν μπορεί να αγνοηθεί και η «μάχη της εικόνας». Η διεθνής εικόνα του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών έχει υποστεί σοβαρές πιέσεις, ιδίως υπό το φως των εξελίξεων στη Γάζα. Η φθορά αυτής της εικόνας συνιστά από μόνη της μια μορφή στρατηγικής απώλειας, ακόμη και χωρίς άμεση στρατιωτική ήττα.

Συνολικά, ο πόλεμος ενδέχεται να μην καταλήξει σε έναν σαφή νικητή, αλλά σε μια νέα πραγματικότητα που θα καθορίσει το μέλλον της περιοχής. Το πραγματικό μέτρο της «νίκης» θα είναι η ικανότητα μετατροπής της αντοχής ή των επιμέρους επιτυχιών σε διαρκή πολιτικά κέρδη και σε ρόλο στη διαμόρφωση της νέας Μέσης Ανατολής.

Και εδώ επανέρχεται το κεντρικό ερώτημα: ποια θα είναι η θέση της Παλαιστίνης σε αυτή τη νέα εξίσωση; Το βέβαιο είναι ότι δεν θα παραμείνει στο περιθώριο, αλλά θα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος κάθε μελλοντικής αρχιτεκτονικής σταθερότητας ή σύγκρουσης στην περιοχή.