Ποιοι πούλησαν την Κύπρο, πατριώτη;

Δημήτρης Παπαδημητρίου* - efsyn.gr

Κάθε φορά που οι λαοί, οι κοινωνίες και τα κινήματα υψώνουν τη φωνή τους για την ελευθερία της Παλαιστίνης, η Ακροδεξιά, ένα ακροκεντρώο συνονθύλευμα και οι θιασώτες του εθνικισμού σπεύδουν να αντιτείνουν το ίδιο φτηνό επιχείρημα: «Ναι, αλλά για την Κύπρο δεν λέτε τίποτα».

AP Photo/Maya Levin

Ενα επιχείρημα που δεν γεννήθηκε από αγωνία για την κυπριακή τραγωδία, αλλά από την ανάγκη συγκάλυψης εγκλημάτων, αποσιώπησης της ιστορικής αλήθειας και διάσπασης της διεθνιστικής αλληλεγγύης. Γιατί η Κύπρος δεν ξεχάστηκε ποτέ· απλώς η πραγματική ιστορία της ενοχλεί. Ενοχλεί επειδή αποκαλύπτει ότι δεν ήταν «οι άλλοι» που πούλησαν την Κύπρο, αλλά η ίδια η ελληνική χούντα – το πιο «πατριωτικό» προσωπείο της Ακροδεξιάς, που οδήγησε το νησί στο πραξικόπημα, άνοιξε τον δρόμο στην τουρκική εισβολή και το παρέδωσε στη διχοτόμηση. Οσοι επικαλούνται σήμερα το «Κυπριακό» για να σιωπήσουν τον αγώνα της Παλαιστίνης, ξεχνούν σκόπιμα ότι οι δικοί τους πολιτικοί πρόγονοι ήταν εκείνοι που πρόδωσαν και την Κύπρο και την Ελλάδα.

Η τραγωδία της Κύπρου το καλοκαίρι του 1974, λοιπόν, δεν υπήρξε απλώς αποτέλεσμα τουρκικής επεκτατικότητας - ιμπεριαλισμού ή διεθνών ισορροπιών. Ηταν η κορύφωση μιας βαθιάς, επικίνδυνης και τελικά προδοτικής πολιτικής που ακολούθησε η ελληνική στρατιωτική χούντα απέναντι στο Κυπριακό, οδηγώντας το νησί σε διχοτόμηση, χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους και μια κατοχή που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου και η τουρκική εισβολή δεν ήταν ανεξάρτητα γεγονότα. Ηταν οι δύο πράξεις της ίδιας προδοσίας – με υπογραφή των Συνταγματαρχών της 21ης Απριλίου.

Tο φιτίλι της καταστροφής

Στις 15 Ιουλίου 1974, η Εθνική Φρουρά της Κύπρου, καθοδηγούμενη από αξιωματικούς της ελληνικής χούντας μέσω της ΚΥΠ και της ΕΛΔΥΚ, προχώρησε σε πραξικόπημα ανατροπής του εκλεγμένου Προέδρου Μακαρίου, με στόχο την ένωση (ένωση-πρόφαση) με την Ελλάδα. Το σενάριο είχε στηθεί με τη συμβολή του Ιωαννίδη και του στενού του κύκλου, οι οποίοι θεωρούσαν τον Μακάριο «επικίνδυνο κομμουνιστή» και εμπόδιο στα εθνικά σχέδια του καθεστώτος.

Η πράξη αυτή έδωσε την τέλεια αφορμή στην Τουρκία να επέμβει, υποστηρίζοντας δήθεν την προστασία της τουρκοκυπριακής μειονότητας. Στις 20 Ιουλίου ξεκίνησε η τουρκική εισβολή –ο «Αττίλας Ι»– και στις 14 Αυγούστου ακολούθησε ο «Αττίλας ΙΙ», με την κατοχή να επεκτείνεται στο 37% του νησιού.

«Η τουρκική εισβολή υπήρξε η άμεση και προβλέψιμη συνέπεια του πραξικοπήματος. Δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία» (Φάκελος Κύπρου, Βουλή των Ελλήνων – Κυπριακή Βουλή, 2018).

Πλήρης γνώση - μηδενική άμυνα

Η πιο τρομακτική αποκάλυψη των ντοκουμέντων του Φακέλου της Κύπρου είναι η πλήρης γνώση της χούντας για τις κινήσεις της Τουρκίας. Οι ελληνικές στρατιωτικές αρχές είχαν λάβει πληροφορίες για μετακινήσεις τουρκικών μονάδων από τις 17 Ιουλίου. Η 39η Μεραρχία είχε ήδη επιβιβαστεί σε πλοία στη Μερσίνα, ενώ υπήρχαν αναφορές από ΚΥΠ και Ναυτικό για κινητικότητα στο Αιγαίο.

Και όμως, δεν εστάλησαν ενισχύσεις. Τα ελληνικά υποβρύχια έλαβαν εντολή να παραμείνουν σταθμευμένα. Η μόνη ενισχυτική αποστολή στρατού από την Κρήτη –το 573 Τάγμα Πεζικού– ακυρώθηκε την τελευταία στιγμή, καθώς κρίθηκε πως «επρόκειτο για παραπλάνηση».

«Γνώριζαν. Αλλά η ηγεσία δεν ήθελε να εμπλακεί. Κάποιοι έκαναν διακοπές την ώρα της εισβολής» (Φάκελος Κύπρου, Βουλή των Ελλήνων - Κυπριακή Βουλή, 2018).

Η ΕΛΔΥΚ και η Εθνοφρουρά της Κύπρου πολέμησαν με ηρωισμό και τεράστιες απώλειες. Αλλά ήταν εγκαταλειμμένες.

Ο στόχος: η διχοτόμηση και η «Διπλή Ενωση»

Το αφήγημα της «Ενωσης» αποδείχθηκε παραπλανητικό. Πίσω από τις κλειστές πόρτες, αυτό που προωθούσαν ΗΠΑ, Τουρκία και η ελληνική χούντα ήταν η διχοτόμηση της Κύπρου, μέσω ενός σχεδίου Διπλής Ενωσης – το ένα κομμάτι με την Ελλάδα, το άλλο με την Τουρκία.

Αυτή η πολιτική εξυπηρετούσε γεωπολιτικά σχέδια ψυχροπολεμικής σταθερότητας: η Ελλάδα και η Τουρκία θα διατηρούσαν τον έλεγχο και το ΝΑΤΟ θα είχε σταθερή παρουσία στο νησί.

«Ο Ιωαννίδης ενήργησε με την ψευδαίσθηση ότι θα ελέγξει την Κύπρο και ότι η Τουρκία δεν θα αντιδράσει. Εντέλει, πούλησε και την Κύπρο και την Ελλάδα» (Ιστορική έρευνα: Μαργαρίτης, 2014).

Η Μεραρχία που ποτέ δεν επέστρεψε

Το 1967, μετά το επεισόδιο της Κοφίνου, η ελληνική κυβέρνηση υπό πίεση από τις ΗΠΑ απέσυρε την Ελληνική Μεραρχία από την Κύπρο. Επρόκειτο για 10.000 στρατιώτες, που ήταν ο κορμός της άμυνας του νησιού. Η απόφαση δεν ανατράπηκε ποτέ –ούτε από τη χούντα– παρ’ όλο που το στρατηγικό κενό ήταν προφανές.

Ουσιαστικά, το έδαφος είχε ήδη στρωθεί για την τουρκική επέμβαση.

«Η απόσυρση της Μεραρχίας ήταν το πρώτο βήμα της εγκατάλειψης της Κύπρου. Η χούντα δεν το αντέστρεψε, το αξιοποίησε» (Φάκελος Κύπρου, τόμος Β’).

Μετά την εισβολή: σιωπή, αποποίηση και συγκάλυψη

Η χούντα κατέρρευσε στις 23 Ιουλίου 1974, εν μέσω της κρίσης. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεψε από το Παρίσι και σχημάτισε κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας. Ωστόσο, κατά τη Διάσκεψη της Γενεύης και μετά την πρώτη φάση του Αττίλα, οι συνομιλίες δεν απέτρεψαν τον δεύτερο γύρο της τουρκικής προέλασης. Η Τουρκία κατέλαβε το 37% του νησιού, εκτόπισε 200.000 Ελληνοκύπριους, εξαφάνισε και εξόντωσε χιλιάδες πολίτες.

Η Ελλάδα της μεταπολίτευσης επιχείρησε επί δεκαετίες να αποσιωπήσει τις ευθύνες. Ο Φάκελος Κύπρου παρέμενε κλειστός μέχρι το 2019, ενώ οι στρατιωτικοί υπαίτιοι καταδικάστηκαν για άλλα εγκλήματα – αλλά όχι για εσχάτη προδοσία.

Συμπέρασμα: Hταν προδοσία

Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 και η τουρκική εισβολή δεν μπορούν να ιδωθούν αποκομμένα. Η ελληνική χούντα υπονόμευσε συστηματικά την Κυπριακή Δημοκρατία, υποτίμησε τη γεωπολιτική πραγματικότητα, απέσυρε στρατηγικά κρίσιμες δυνάμεις και εγκατέλειψε τον κυπριακό λαό στην τύχη του.

Η λέξη «προδοσία» δεν είναι υπερβολή. Είναι ιστορική ακρίβεια. Η χούντα δεν ηττήθηκε απλώς στην Κύπρο. Την πούλησε.

Η Κύπρος δεν χρειάζεται άλλο την κυνική «ευαισθησία» εκείνων που επικαλούνται το όνομά της για να σκεπάσουν άλλες αδικίες. Χρειάζεται δικαιοσύνη και μνήμη. Δικαιοσύνη απέναντι σε όσους πρόδωσαν τον λαό της, ανοίγοντας τον δρόμο στη διχοτόμηση και στην κατοχή. Μνήμη για να μην ξαναγραφτεί η ιστορία σύμφωνα με τα ψέματα των ισχυρών και των εθνικιστών.

Οσοι σήμερα φωνάζουν «για την Κύπρο δεν λέτε τίποτα» είναι οι ίδιοι που θέλουν να θάψουν την αλήθεια: ότι την Κύπρο δεν την πούλησαν οι αλληλέγγυοι στους λαούς, αλλά οι «πατριώτες» της χούντας και οι διεθνείς τους πάτρωνες. Η πραγματική αλληλεγγύη δεν συγκρίνει τραγωδίες, ούτε βάζει τους λαούς σε ζυγαριά· ενώνει τις φωνές τους απέναντι στην κατοχή, στον ιμπεριαλισμό και στην προδοσία.

Γι’ αυτό και η Κύπρος και η Παλαιστίνη δεν είναι δύο ξεχωριστές ιστορίες, αλλά δύο πλευρές του ίδιου αγώνα. Του αγώνα των λαών για ελευθερία, αυτοδιάθεση και ειρήνη. Και αυτόν τον αγώνα δεν τον χαρίζουμε σε κανέναν.

Βιβλιογραφία και Πηγές

• Βουλή των Ελλήνων - Κυπριακή Βουλή (2018).Φάκελος Κύπρου: Πρακτικά και ντοκουμέντα της Εξεταστικής Επιτροπής 1986–1988.
  • Μαργαρίτης, Γ. (2014). «Η ιστορία της ελληνικής Χούντας». Αθήνα: Βιβλιόραμα.
  • Ψαρράς, Δ. (2011). «Η μαύρη βίβλος της Χρυσής Αυγής». Αθήνα: Πόλις.
  • Χαραλαμπίδης, Λ. (2010). «Η κυπριακή τραγωδία μέσα από τα αρχεία του Πενταγώνου». Αθήνα: Λιβάνης.

*Φιλόλογος, πρόεδρος Α’ ΕΛΜΕ Κυκλάδων