Θέμης Τζήμας - kosmodromio.gr

Είμαστε μια θυμωμένη κοινωνία. Θυμωμένη και στο βάθος της θλιμμένη. Όσο περισσότερο (εν τέλει, αυτό-)ακρωτηριαζόμαστε, τόσο περισσότερο τρέχουμε πίσω από φαντασιώσεις σωτήρων.

Δεν βρίσκω τίποτα το κακό με τον θυμό αυτόν καθ’ εαυτόν. Κατά τον Λακάν (από όσο τον αντιλαμβάνομαι) ο θυμός είναι μια προσπάθεια διατήρησης της εικόνας του εαυτού (φαντασιακού ή και φαντασιωτικού θα πρόσθετε ο γράφων) απέναντι στην αμφισβήτηση αυτής της εικόνας, όπως και μια στάση (επομένως υπάρχει ένας βαθμός επιλογής) απέναντι στη μη-ολοκλήρωση ή μη-εκπλήρωση των προσδοκιών μας από τον άλλον. Εκτιμώ όμως ότι το αυτό μπορεί να προκύψει και από τον αυτό- ακρωτηριασμό της προσωπικότητάς μας, δηλαδή από τη μη εκπλήρωση των δυνατοτήτων ημών των ιδίων.

Ο Σαρτρ με έναν τρόπο διαλέγεται με τον Λακάν, ωστόσο ως υπαρξιστής αποδίδει στον θυμό κάτι επίσης πολύ σημαντινό: την προσπάθεια διαφυγής από την ελευθερία και την ευθύνη ή ακόμα-ακόμα μια μορφή «μαγικής σκέψης», διαφυγής από την πραγματικότητα και προσπάθειας χειραγώγησής της.

Θα μπορούσαμε να παραθέσουμε πολλές άλλες απόψεις και προσεγγίσεις όμως νομίζω ότι οι δύο παραπάνω προσφέρουν μια καλή κατανόηση, του γεγονότος ότι ο θυμός προκύπτει από την σύγκρουση με την πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα η οποία εισέρχεται και ανατρέπει το φαντασιακό και φαντασιωτικό μας πλαίσιο, όποτε πράττει το παραπάνω δεν είναι καθόλου ευχάριστη. Ο θυμός δεν είναι «κακός» λοιπόν. Απλώς είναι. Και είναι απλώς ανθρώπινος.

Είμαστε μια θυμωμένη κοινωνία. Θυμωμένη και στο βάθος της θλιμμένη. Σχεδόν πεισιθανάτια. Όσο περισσότερο (εν τέλει, αυτό-)ακρωτηριαζόμαστε, τόσο περισσότερο τρέχουμε πίσω από φαντασιώσεις σωτήρων. Ο πόνος μας, ατομικός και κοινωνικός χλευάζεται. Οι εξεγέρσεις (αποκορύφωμα το 2015 και η αποστασία Τσίπρα τότε από τον ελληνικό λαό και την ψήφο του) γίνεται προσπάθεια να απονοηματοδοτηθούν, να εμφανιστούν σαν μια μεγάλη ανοησία μας, σαν μια παιδική αφέλεια. Δεν υπάρχει τίποτα πιο ακυρωτικό από να θέλεις να γίνεις ενήλικας και να σε επαναφέρουν στην παιδικότητα. Και τίποτα πιο καταστροφικό από το να βολεύεσαι κατόπιν στην παιδικότητα αυτήν. Η ανημπόρια και η θλίψη προσφέρουν ηρεμία (διαλυτική, διαβρωτική) από την ευθύνη και την ταραχή της ελευθερίας. Από την κατανόηση ότι ελευθερία δεν είναι η επιλογή αλλά η ευθύνη που διεκδικεί απόφαση κυριαρχική, στα μείζονα. Το μήνυμα της εποχής από το 1996 και έπειτα συνίσταται στο ότι δεν μπορούμε να είμαστε οι οντολογικώς αληθείς εμείς, οι ιδιαίτεροι εμείς( ιδιαίτεροι όχι ως καλύτεροι με ό,τι κι αν αυτό σημαίνει αλλά κυριολεκτικώς, δηλαδή ως ένας λαός που είναι κάτι και όχι οτιδήποτε άλλο) ως ελληνικός λαός και ως Ελληνισμός. Εξ ου και από το 1996 συζητάμε αν θα γίνουμε μια εκδοχή Δανίας, Ιρλανδίας, Γερμανίας, Ισραήλ και πάει λέγοντας. Ποτέ εμείς. Κάποιος άλλος να γίνουμε.

ΗΠΑ και Ισραήλ μας έβαλαν έτσι στο τσεπάκι τους και μας κατέστησαν συνενόχους τους (χάρη στη μεσολάβηση και του εγχωρίου κατεστημένου φυσικά, το οποίο κάνει αυτήν τη δουλειά με το αζημίωτο). Οι ολιγάρχες επιλέγουν πια απευθείας υποψηφίους πρωθυπουργούς, κόμματα και το ανακοινώνουν. Εντός ολίγου αναμένεται να γίνονται υποψήφιοι οι ίδιοι. Το κουκούλι της θλίψης είναι τόσο ισχυρό ώστε όσο περισσότερο μας σφίγγει τόσο περισσότερο θυμώνουμε μένοντας αδρανείς σε μια ατελείωτη λίστα από καταγραφή πίκρας, η οποία ωστόσο εμπεδώνει τη στασιμότητα. Αντί για τη ρήξη με το κουκούλι της θλίψης και την υπέρβαση, τη μετουσίωση της οργής, ανακύκλωση. Ψήφος σε όσους και σε όσα χλευάζουν τον πόνο μας. Ο κόσμος φαντάζει άκαρδος και αυτό μας θυμώνει. Ωστόσο φαντάζει άκαρδος επειδή κοιτάμε μόνο μια του πλευρά.

Ένας ολόκληρος κόσμος αντιστέκεται. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ηττήθηκαν από μια χώρα η οποία υφίσταται κυρώσεις εδώ και κοντά μισό αιώνα. Ο κόσμος παύει να είναι άκαρδος όταν κάποιος αντιστέκεται. Αυτή είναι η μέγιστη πράξη αλληλεγγύης και ενσυναίσθησης σε έναν κόσμο εξουσίας του κατεστημένου το οποίο επιχειρεί να αποικιοποιήσει τα μυαλά μας και τον συλλογικό μας νου, να μας πείσει ότι είμαστε κάτι άλλο από αυτό που είμαστε. Αρκεί να στρέψουμε το βλέμμα μας αλλού από εκεί που κοιτούμε, όχι για να εντοπίσουμε έτοιμες συνταγές αλλά για να εμπνευστούμε.

Η αντίσταση και η ευθύνη θα φέρουν τη ρήξη με το κουκούλι της θλίψης. Δεν υπάρχει κανένα εγχειρίδιο δράσης δοσμένο από αλλού. Δεν υπάρχει κανένα σίγουρο μονοπάτι. Υπάρχει μόνο η ανάγκη να απαλλαγούμε από το δηλητήριο ενός άσκοπου πια και αμετουσίωτου για καιρό, θυμού. Μετά όλα θα μπουν στον (δύσκολο) δρόμο τους. Δεν είναι μια «λύση» αυτό που χρειαζόμαστε αλλά ένας δρόμος.