Συναντήσεις κορυφής Σι Τζινπίνγκ με Τραμπ και Πούτιν

Το Πεκίνο αναδύεται σε κέντρο της διεθνούς διπλωματίας, όπου δοκιμάζονται οι νέες παγκόσμιες ισορροπίες και ο Σι Τζινπίνγκ επιδίδεται σε ασκήσεις ηγεμονίας. Μέσα σε διάστημα μόλις λίγων ημερών υποδέχθηκε στην κινεζική πρωτεύουσα τόσο τον Ντόναλντ Τραμπ όσο και τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Δύο συναντήσεις κορυφής που, από μόνες τους, έχουν ιδιαίτερη σημασία, αλλά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή πραγματοποιήθηκαν σχεδόν διαδοχικά.

Οι εικόνες των δύο συναντήσεων ήταν εντυπωσιακά διαφορετικές και αποτύπωσαν δύο διαφορετικές όψεις των σημερινών διεθνών σχέσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία συντελούνται αλλαγές που, σύμφωνα με την κινεζική ηγεσία, συμβαίνουν «μία φορά σε έναν αιώνα».

Στη συνάντηση με τον Τραμπ, πίσω από την επίσημη ευγένεια κυριάρχησε η προσεκτική γλώσσα των ισορροπιών, η ανάγκη καλλιέργειας θετικού κλίματος και αίσθησης σταθερότητας, με έμφαση στη συνεργασία παρά τον οξυμένο ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό.

Πίσω, ωστόσο, από τα διπλωματικά πρωτόκολλα και την τελετουργική φιλοξενία παρέμεινε εμφανής μια αμοιβαία επιφυλακτικότητα και καχυποψία. Σε βασικά ζητήματα οι δύο πλευρές επέμειναν σε διαφορετικές προτεραιότητες, ουσιαστικά συμφωνώντας ότι διαφωνούν. Παρά τις δηλώσεις περί στρατηγικής σταθερότητας, η απουσία κοινού ανακοινωθέντος και οι διαφορετικές αναγνώσεις της συνάντησης συνηγορούν στο αντίθετο. Η στρατηγική αστάθεια και ο ανταγωνισμός παραμένουν η κύρια πλευρά των σχέσεων Κίνας–ΗΠΑ, με τη συνεργασία να βρίσκεται σε δεύτερο πλάνο και πάντοτε υπό αίρεση.

Αντίθετα, η επίσκεψη του Πούτιν είχε την εγκαρδιότητα που αντιστοιχεί σε δύο πραγματικούς στρατηγικούς συμμάχους. Το κλίμα απέκτησε σχεδόν πανηγυρικό χαρακτήρα, με ιδιαίτερη έμφαση να δίνεται στην προσωπική σχέση Σι – Πούτιν. Η συνάντηση παρουσιάστηκε δημόσια ως συνάντηση «δύο φίλων». Πριν ακόμη ο Ρώσος πρόεδρος ταξιδέψει στην Κίνα, ο εκπρόσωπός του είχε προαναγγείλει κοινό ανακοινωθέν και διευρυμένη πολιτική και οικονομική ατζέντα, ενώ και οι δύο πλευρές ανέδειξαν το βάθος της στρατηγικής τους σχέσης.

Η διαφορά δεν αφορά το διπλωματικό πρωτόκολλο, αλλά έχει βαθύτερο πολιτικό περιεχόμενο, το οποίο η Κίνα δεν είχε κανέναν λόγο να αποκρύψει. Το Πεκίνο έδειξε σε παγκόσμιο επίπεδο ότι αντιμετωπίζει διαφορετικά τον βασικό ανταγωνιστή του και τον βασικό στρατηγικό του εταίρο.

Οι δύο αυτές συναντήσεις έρχονται ως συνέχεια των επισκέψεων υψηλόβαθμων δυτικών αξιωματούχων, τις οποίες εγκαινίασε ο Εμανουέλ Μακρόν στα τέλη του προηγούμενου έτους. Ακολούθησαν, από τις αρχές του 2026, ο Καναδός, ο Βρετανός και ο Ισπανός πρωθυπουργός, καθώς και ο Γερμανός καγκελάριος. Μαζί με τον Τραμπ, πέντε μέλη των G7 βρέθηκαν στο Πεκίνο μέσα σε ένα εξάμηνο.

Δεν πρόκειται για τυχαίο γεγονός. Παρά την εντεινόμενη αντιπαράθεση με την Κίνα, καμία μεγάλη δύναμη δεν μπορεί να αγνοήσει τον ρόλο της. Το Πεκίνο εμφανίζεται πλέον ως παγκόσμιος συνομιλητής, αντιστοιχίζοντας την οικονομική με την πολιτική του ισχύ. Εδραιώνεται ως η πρωτεύουσα όπου συζητούνται οι διεθνείς ανταγωνισμοί και αναζητούνται νέες ισορροπίες.

Εστιάζοντας στη συνάντηση Τραμπ–Σι, προκύπτει ότι οι σχέσεις των δύο μεγαλύτερων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων παραμένουν συγκρουσιακές, αν και είναι αναγκασμένες να συνυπάρχουν, γεγονός που απαιτεί διαρκή προσπάθεια διαχείρισης των αντιθέσεών τους.

Παράλληλα, το μέγεθος του διμερούς εμπορίου, οι αλυσίδες παραγωγής, η τεχνολογική αλληλεξάρτηση και οι παγκόσμιες οικονομικές συμφωνίες δεν επιτρέπουν εύκολες αποσυνδέσεις. Αυτό υπονομεύει σε έναν βαθμό την προστατευτική πολιτική του Τραμπ και διευκολύνει την κινεζική πολιτική ανοίγματος, μέσω της οποίας η Κίνα επιχειρεί να εμφανιστεί ως κινητήρια δύναμη και αυτοπροβαλλόμενος «θεματοφύλακας» του ελεύθερου εμπορίου, της πολυμέρειας και της λεγόμενης «win-win συνεργασίας».

Ταυτόχρονα, όμως, ο ανταγωνισμός εντείνεται σχεδόν σε όλα τα επίπεδα. Από την κρίση γύρω από το Ιράν και τις επιπτώσεις στα Στενά του Ορμούζ έως την τεχνολογία, τις πρώτες ύλες, τους δασμούς και τη γεωπολιτική επιρροή. Οι δύο χώρες μοιάζουν εγκλωβισμένες σε μια σχέση από την οποία δεν μπορούν ούτε να απομακρυνθούν πλήρως ούτε να υπερβούν τις αντιθέσεις τους. Η συνάντηση, επομένως, περισσότερο διαχειρίστηκε τον ανταγωνισμό παρά τον περιόρισε.

Η Ταϊβάν παραμένει ο πιο επικίνδυνος κόμβος αυτής της σχέσης. Η κινεζική πλευρά επανέλαβε ότι αποτελεί ζήτημα εθνικής κυριαρχίας και αδιαπραγμάτευτη «κόκκινη γραμμή». Ιδιαίτερη σημασία απέκτησε και η αναφορά του Σι στην περίφημη «παγίδα του Θουκυδίδη», αν και διατηρούνται επιφυλάξεις για το κατά πόσο ο Τραμπ αντιλήφθηκε πλήρως το περιεχόμενό της εκείνη τη στιγμή.

Επισήμως παρουσιάστηκε ως προειδοποίηση για την ανάγκη αποφυγής σύγκρουσης ανάμεσα σε μια ανερχόμενη και μια κυρίαρχη δύναμη. Ωστόσο, σε δεύτερη ανάγνωση αποκτά ευρύτερη πολιτική σημασία. Η Κίνα δηλώνει ότι η άνοδός της αποτελεί διαδικασία σε εξέλιξη και προειδοποιεί ότι μια προσπάθεια ανάσχεσης αυτής της πορείας μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές συγκρούσεις.

Οι δύο επισκέψεις αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξεταστούν μέσα από το γεωπολιτικό τρίγωνο ΗΠΑ–Κίνας–Ρωσίας. Εάν στη δεκαετία του 1970 η αμερικανική προσέγγιση με την Κίνα είχε στόχο την αποδυνάμωση της Σοβιετικής Ένωσης, με τις δύο χώρες σε αντιπαράθεση, σήμερα εμφανίζεται μια σχεδόν αντίστροφη λογική, με τις ΗΠΑ να επιδιώκουν τον περιορισμό της περαιτέρω σύγκλισης Μόσχας–Πεκίνου. Ωστόσο οι σημερινές συνθήκες είναι διαφορετικές. Η αυξανόμενη οικονομική διασύνδεση, η συνεργασία σε BRICS και Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης, καθώς και η μετατόπιση της Ρωσίας προς την Ανατολή μετά τις δυτικές κυρώσεις, δημιουργούν διαφορετικά δεδομένα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αναβαθμισμένη υποδοχή του Πούτιν αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό. Αν η συνάντηση με τον Τραμπ αφορούσε κυρίως τη διαχείριση ανταγωνισμών, η συνάντηση με τον Πούτιν εμφανίζεται περισσότερο ως επένδυση σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική σχέση.

Το τελικό αποτέλεσμα των συνομιλιών επιβεβαίωσε σε μεγάλο βαθμό αυτή την εικόνα. Η κοινή ρωσοκινεζική διακήρυξη, έκτασης 47 σελίδων(!), δεν περιορίστηκε σε γενικές πολιτικές διατυπώσεις αλλά επεκτάθηκε σε ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων. Από την παγκόσμια ασφάλεια, την ενέργεια, το εμπόριο και την Ουκρανία έως την εκπαίδευση, την τεχνητή νοημοσύνη, τις στρατιωτικές τεχνολογίες, την Αρκτική και το διεθνές σύστημα διακυβέρνησης. Αναφορές έγιναν και για την κρίση στη Μέση Ανατολή με τους δύο ηγέτες να βρίσκονται σε κοινή γραμμή.

Την ίδια στιγμή, πάντως, ζητήματα όπως ο αγωγός Power of Siberia 2, για τον οποίο δεν δόθηκε σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, υπενθυμίζουν ότι ακόμη και οι πιο στενές στρατηγικές σχέσεις διατηρούν όρια, ισορροπίες και υπόκεινται σε σκληρές διαπραγματεύσεις. Η Ρωσία εμφανίζεται να έχει μεγαλύτερη ανάγκη την κινεζική αγορά απ’ ό,τι η Κίνα τη ρωσική ενεργειακή τροφοδοσία.

Προκύπτει ότι οι δύο πλευρές ερμηνεύουν τον κόσμο μέσα από το πρίσμα της μεταβολής των παγκόσμιων συσχετισμών στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα, ως αποτέλεσμα της σταδιακής εξασθένησης της αμερικανικής ηγεμονίας. Οι επαναλαμβανόμενες αναφορές της κοινής διακήρυξης σε μονομερείς πρακτικές, στην απόρριψη της λογικής των στρατιωτικών μπλοκ και στην ανάγκη ενός «πολυκεντρικού κόσμου» αποτελούν σαφείς αιχμές προς το ευρωατλαντικό σύστημα ασφαλείας, τη διαρκή διεύρυνση του ΝΑΤΟ, καθώς και τις νέες συμμαχίες που οικοδομούνται στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, όπως η AUKUS, υπό αμερικανική ενορχήστρωση.

Σε κάθε περίπτωση, οι δύο συναντήσεις αποκάλυψαν κάτι ευρύτερο από δύο διαφορετικές διπλωματικές σχέσεις. Αποκάλυψαν ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο μετάβασης, κατά την οποία αμφισβητούνται οι σταθερές της μεταψυχροπολεμικής περιόδου και οι δομές ισχύος που οικοδομήθηκαν γύρω από τη δυτική και αμερικανική κυριαρχία, με την Κίνα να αναβαθμίζει συνολικά τον διεθνή της ρόλο.

Το Πεκίνο ασκείται όλο και περισσότερο στον ρόλο μιας δύναμης με παγκόσμιες φιλοδοξίες και ηγεμονικές επιδιώξεις, μέσα σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με ρυθμούς που σπάνια εμφανίζονται στην ιστορία. Σε αυτή την περίοδο μεγάλων ανακατατάξεων το υπό διαμόρφωση ευρασιατικό μπλοκ —στο οποίο η Κίνα εδραιώνεται ολοένα και περισσότερο σε κυρίαρχο πόλο ισχύος— επιχειρεί να επανακαθορίσει τους όρους λειτουργίας του διεθνούς συστήματος και να διαμορφώσει τις νέες ισορροπίες του 21ου αιώνα.

Πηγή: Λαϊκός Δρόμος