γράφει ο Γιώργος Βασιλείου

Στη δημοσιότητα χιλιάδες ντοκουμέντα από τα αρχεία του ΥΠΕΞ – Nέα διάσταση στην ιστορική μελέτη για την περίοδο της Χούντας

Νέα διάσταση στην ιστορική έρευνα για τη «σκοτεινή» Επταετία 1967-1974 αναμένεται να δώσει η δημοσιοποίηση αρχείων του υπουργείου Εξωτερικών, 59 χρόνια αφότου η Δικτατορία των Συνταγματαρχών έβαλε την Ελλάδα στον «πάγο».

Συγκεκριμένα, δεκάδες χιλιάδες αρχεία που αφορούν τα τέλη της δεκαετίας του 1950, αλλά και την περίοδο 1967-1974, αποχαρακτηρίζονται, ψηφιοποιούνται και τίθενται στη διάθεση των ιστορικών και κάθε πολίτη, ρίχνοντας μεταξύ άλλων φως στην ιστορία της χώρας, στο Κυπριακό, το πραξικόπημα του Σαμψών, τις αιματοβαμμένες ημέρες του «Αττίλα» και τους τραγικούς χειρισμούς της Χούντας των Αθηνών.

Τανκ με στρατιώτες έξω από τη Βουλή κατά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 | Eurokinissi

Η σημασία των αρχείων του υπουργείου Εξωτερικών

Η σημασία του αποχαρακτηρισμού των αρχείων του ΥΠΕΞ είναι πολυδιάστατη, σύμφωνα με τον Αλέξανδρο Κιτροέφ, ομότιμο καθηγητή ιστορίας στο Haverford College της Πενσυλβάνια των ΗΠΑ.

Όπως σημειώνει, «υπάρχουν αρχεία από ξένες κυβερνήσεις και χρόνια τώρα πολλοί ιστορικοί εξαρτώνται από αυτά, ιδιαίτερα από το υλικό του Foreign Office, ίσως και του State Department».

Συνεπώς, «είναι πάρα πολύ σημαντικό ότι βγαίνουν τα αρχεία του ελληνικού ΥΠΕΞ, έστω και πολύ καθυστερημένα, καθώς θα μας δώσουν την ελληνική διάσταση, το πώς δηλαδή σκέφτονταν οι Έλληνες πολιτικοί και διπλωμάτες και πώς αντιμετώπιζαν τα πράγματα».

«Το αν θα προκύψει κάτι πρωτότυπο ή καινούριο θα το δούμε στην πορεία όταν οι μελετητές δουν τα αρχεία, από τη στιγμή που γνωρίζουμε πάρα πολλά από άλλα αντίστοιχα αρχεία», διευκρινίζει και σημειώνει ότι «το πιο σημαντικό, για εμένα τουλάχιστον, είναι η αντιμετώπιση διαφόρων θεμάτων, όπως του Κυπριακού από την “ελλαδική πλευρά”, δηλαδή από τις κυβερνήσεις των Αθηνών και της Επταετίας».

«Αυτό νομίζω θα είναι κάτι καινούριο και πολύ ενδιαφέρον, καθώς υπάρχει μία ρητορική γύρω από τον “Ελληνισμό”, την “υποστήριξη στην Κύπρο” κλπ. Νομίζω με τα αρχεία του υπουργείου Εξωτερικών θα δούμε το κατά πόσο αυτό το ρητορικό σχήμα μετασχηματιζόταν σε πράξη», σημειώνει ο ιστορικός.

Γιώργος Παπαδόπουλος, Ιωαννίδης, Φαίδων Γκιζίκης | ΑΠΕ – ΜΠΕ

Ελλάδα, Κύπρος και Δικτατορία

Ποια ήταν όμως η σχέση μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, τόσο κατά τη δικτατορία όσο και τις περιόδους πριν και μετά; Κατά τον κ. Κιτροέφ, οι ελληνικές κυβερνήσεις ακολουθούσαν σε γενικές γραμμές το δόγμα «η Κύπρος αποφασίζει και η Ελλάς συμπαρίσταται».

Ωστόσο, «στην πράξη αυτό που μπορεί να διαπιστώσουμε είναι ότι ίσως η Ελλάδα υπαγόρευε στην Κύπρο την την πολιτική της, κάτι που δεν έβγαινε επίσημα, διότι η Ελλάδα ήταν ο πιο ισχυρός εταίρος της συμμαχίας των δύο χωρών».

«Γενικά έχοντας εξετάσει προσεκτικά την πολιτική της Ελλάδας, του Εθνικού Κέντρου ας πούμε, απέναντι στην Ομογένεια, η περίοδος της επταετίας δεν είναι τόσο διαφορετική, υπό την έννοια ότι συνεχίζεται η πολιτική: η Αθήνα, ως Εθνικό Κέντρο, υπαγορεύει», εξηγεί ο ιστορικός.

Ωστόσο κατά τη Δικτατορία των Συνταγματαρχών «βλέπουμε μία ισχυροποίηση αυτής της λογικής, σε μία εθνικιστική βάση, καθώς θεωρούνταν ότι “η Αθήνα ξέρει καλύτερα και θα υπαγορεύσει”. Από τη μία, πάντοτε υπήρχε η λογική ότι η Αθήνα υπαγορεύει την πολιτική. Στην περίοδο της Επταετίας όμως αυτό γίνεται με πολύ πιο έντονο τρόπο, ίσως με στοιχεία επέμβασης».

Όταν η Χούντα πρόδωσε την Κύπρο

Οι επεμβάσεις αυτές αποδείχτηκαν καταστροφικές, καθώς το πραξικόπημα του Σαμψών που οργανώθηκε με άμεση εμπλοκή της Χούντας αποτέλεσε «πάτημα» για την Τουρκία, προκειμένου να εισβάλει και να καταλάβει το 1/3 της Κύπρου.

«Λέγεται ότι η δικτατορία πρόδωσε την Κύπρο και πράγματι πήρε μέτρα και προκάλεσε το πραξικόπημα για να επέρθει η ένωση με την Ελλάδα, ενώ η Κύπρος ήταν ανεξάρτητη», σχολιάζει ο Αλέξανδρος Κιτροέφ. 

«Η Χούντα αποφάσισε ουσιαστικά ότι η Κύπρος θα ενσωματωνόταν στην Ελλάδα και με τις κινήσεις που έκανε, πρόδωσε τα συμφέροντα τηςΜεγαλονήσου, γιατί από ανεξάρτητη και “ολόκληρη” χώρα, υπέστη “ακρωτηριασμό” με την εισβολή της Τουρκίας», τονίζει. 

Και ενώ οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες, «οι συνταγματάρχες δεν μπορούσαν να αντιδράσουν, γιατί ούτε ιδέα ούτε δυνάμεις είχαν, ενώ μάλιστα δεν είχαν προβλέψει τι ενδεχομένως θα γινόταν και έτσι η Κύπρος έχασε το 1/3 του εδάφους της».

Η προδοσία, κατά τον ιστορικό ήταν διπλή: «Λες “θα σε ενσωματώσω στην Ελλάδα και θα κάνω πραξικόπημα για να γίνει αυτό”, το κάνεις, δεν προβλέπεις τις συνέπειες, κάνουν εισβολή οι Τούρκοι και δεν μπορείς να τούς αντιμετωπίσεις».

Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνει ο κ. Κιτροέφ, «ο Ιωαννίδης -και αυτό ενδεχομένως να βγει πιο καθαρά από τα αρχεία- υπέθεσε ότι οι Τούρκοι δεν θα πραγματοποιούσαν επέμβαση, ότι κάπως θα συμφωνήσουν ή ότι οι Αμερικάνοι θα βοηθήσουν στο να μην επέμβει η Τουρκία.

Ήταν μια πολιτική κοντόφθαλμη και αφελής από έναν “ηγέτη” χώρας, ο οποίος δεν είχε την πνευματική ευρύτητα να κινηθεί στη διεθνή σκακιέρα και να καταλάβει τι γινόταν διεθνώς».

20 Ιουλίου 1974: Αιχμάλωτοι Ελληνοκύπριοι στρατιώτες | STR via ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Θα κατανοήσουμε καλύτερα την ιστορία μας»

Η ψηφιοποίηση του αρχείου του ΥΠΕΞ για την επίμαχη περίοδο αναμένεται να αποτελέσει, για τον Αλέξανδρο Κιτροέφ, σημαντική εξέλιξη για την ακαδημαϊκή έρευνα και τη μελέτη της ιστορίας της Ελλάδας.

Όπως λέει, «έχω δουλέψει στο ιστορικό αρχείο του υπουργείου Εξωτερικών με ό,τι υπήρχε διαθέσιμο στους μελετητές και κατά τη δεκαετία του ’80, για τον ελληνισμό της Αιγύπτου, αλλά και πιο πρόσφατα για την Ομογένεια και την ιστορία των σχέσεων της Ελλάδας με τον ελληνισμό της Αμερικής. Αισθανόμουν ότι είχα κάποιο μειονέκτημα, γιατί τα αρχεία μετά το 1967 ήταν κλειστά, συνεπώς έπρεπε να εξαρτηθώ από άλλα αρχεία, όχι της ελληνικής κυβέρνησης και του ελληνικού κράτους.

«Μην έχοντας διαθέσει τα αρχεία στους μελετητές, η ελληνική Πολιτεία και κατ’ επέκταση η κυβέρνηση έβλαπταν ουσιαστικά την ελληνική πλευρά γιατί δεν μπορούσαμε να γνωρίζουμε ως μελετητές, πώς ακριβώς σκέφτονταν οι διπλωμάτες μας», επισημαίνει και συμπληρώνει:

«Νομίζω αυτή η κίνηση είναι πάρα πολύ θετική, καθώς το κράτος πρέπει να εμπιστεύεται τους πολίτες και τους ερευνητές, οι οποίοι με τη σειρά τους πρέπει να εμπιστεύονται το κράτος και με πολύ καλή διάθεση να προβάλλουν και να ερμηνεύουν την πολιτική της Ελλάδας».

«Μέχρι πρότινος υστερούσαμε και δεν μπορούσαμε να ερμηνεύσουμε κατάλληλα την περίοδο τα αρχεία της οποίας ήταν κλειστά. Έκανα για παράδειγμα διδακτορική διατριβή για τους Έλληνες στην Αίγυπτο και η κύρια πηγή μου ήταν το Foreign Office», αφηγείται και συνεχίζει:

«Έγραψα μία ιστορία για την ιστορία της Ελληνοορθόδοξης Εκκλησίας τις ΗΠΑ και εξαρτιόμουν από τα αρχεία της Αρχιεπισκοπής, τον Τύπο και τα αμερικάνικα αρχεία και μετά το 1967 δεν είχα πρόσβαση και δεν γνώριζα ακριβώς την άποψη της Ελλάδας για τα θέματα της Ομογένειας και της Αρχιεπισκοπής». 

«Όσο βγαίνουν τέτοια αρχεία τόσο θα εμπλουτιστεί η έρευνα και η μελέτη και θα κατανοήσουμε καλύτερα τη δική μας ιστορία που είναι μεγάλη υπόθεση. Αυτό είναι πολύ θετικό για εμένα, καθώς θα μπορούμε πραγματικά να μελετήσουμε για την εξωτερική μας πολιτική και να δούμε και τη δική μας αντίληψη για τα πράγματα», σημειώνει ο Αλέξανδρος Κιτροέφ.

πηγή: Reader.gr