Στις 4 Ιουλίου 1776, στην αμερικανική Φιλαδέλφεια, ψηφίζεται η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας. Το πρώτο έγγραφο στο οποίο χρησιμοποιήθηκε η φράση «Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής», που στη σύνταξή του πρωταγωνίστησε ο Θωμάς Τζέφερσον.

Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας αποτέλεσε κείμενο ιστορικής σημασίας, καθώς διακήρυξε την απεξάρτηση των ΗΠΑ από την Αγγλία. Ήταν ένα βαθιά προοδευτικό έγγραφο, που ανέτρεπε τη φεουδαρχική και μοναρχική νομιμότητα της Ευρώπης («ελέω Θεού» βασιλείς). Βασιζόταν στη λογική του Κοινωνικού Συμβολαίου και της λαϊκής κυριαρχίας και δημιουργούσε ένα περιβάλλον ελεύθερης εργασίας (στον αμερικανικό Βορρά), που αποτελούσε απαραίτητο προαπαιτούμενο ώστε να αναπτυχθεί ο καπιταλισμός και, κατ’ επέκταση, η ίδια η εργατική τάξη που θα τον ανέτρεπε.

Η κριτική ματιά του Μαρξ και του Λένιν

Σχεδόν έναν αιώνα μετά, ο Μαρξ (με επιστολή του στον Λίνκολν το 1864) εξαίρει τη Διακήρυξη σαν το πρώτο έγγραφο που διατύπωσε την ιδέα μιας ενιαίας, ελεύθερης ανθρώπινης κοινότητας, ενώ παράλληλα συνδέει τον αντιστασιακό της χαρακτήρα με τον αγώνα κατά της σκλαβιάς, καθώς «η σκληρή πάλη των Αμερικανών αφορούσε τη διάσωση μιας μεγάλης Δημοκρατίας, από την οποία ξεπήδησε η πρώτη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και η πρώτη ώθηση για την ευρωπαϊκή επανάσταση του 18ου αιώνα». Στο ίδιο κείμενο, ο Μαρξ σημειώνει ότι στην Αμερική: «[…] η ιδέα μίας και μεγάλης Λαϊκής Δημοκρατίας γεννήθηκε για πρώτη φορά, από την οποία διακηρύχθηκε η πρώτη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας και επανεισήχθη το δικαίωμα της εξέγερσης».

Ταυτόχρονα, ωστόσο, ασκεί κριτική επισημαίνοντας ότι η Διακήρυξη αναγνωρίζει τον άνθρωπο ως «ίσο» μόνο στα χαρτιά και ενώπιον του νόμου καθώς η νεοσύστατη αστική κοινωνία διατήρησε και προστάτευσε την οικονομική ανισότητα, την ατομική ιδιοκτησία και την υποκρισία της νομιμοποιημένης φυλετικής σκλαβιάς. Ο Μαρξ τόνιζε ότι η αμερικανική ελευθερία συνυπήρχε με τα δεσμά εκατομμυρίων σκλάβων στον Νότο, μια βαθιά αντίθεση που επιχειρήθηκε να λυθεί με τον εμφύλιο πόλεμο (1861-1865).

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο Λένιν, ο οποίος στο «Γράμμα προς τους Αμερικανούς Εργάτες» (20 Αυγούστου 1918, Άπαντα Τ37, σελ. 48), εν μέσω του Ρωσικού εμφυλίου και της ξένης επέμβασης, υπενθύμιζε στους Αμερικανούς τη δική τους επαναστατική αφετηρία. Γράφει: «Η ιστορία της σύγχρονης, εκπολιτισμένης Αμερικής αρχίζει με έναν από εκείνους τους μεγάλους, πραγματικά απελευθερωτικούς, πραγματικά επαναστατικούς πολέμους, που ήταν τόσο λιγοστοί στην πληθώρα των ληστρικών πολέμων… Ήταν ένας πόλεμος του αμερικανικού λαού ενάντια στους Άγγλους ληστές που καταδυνάστευαν και κρατούσαν σε αποικιακή σκλαβιά την Αμερική».

Ο Λένιν επικαλείται τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας για να υπερασπιστεί το δικαίωμα στην εξέγερση. Όπως ακριβώς οι Αμερικανοί επαναστάτες το 1776 δεν δίστασαν να ανατρέψουν τη βρετανική μοναρχία και να χρησιμοποιήσουν βία για να κερδίσουν την ελευθερία τους, έτσι και οι Μπολσεβίκοι είχαν κάθε δικαίωμα να χρησιμοποιούν επαναστατική βία για να ανατρέψουν τον καπιταλισμό. 150 χρόνια μετά το 1776, ο Λένιν καταγγέλλει την αστική «πολιτισμένη Αμερική», που έχει φτάσει στο σημείο να κυβερνάται από «μια χούφτα αλαζόνες δισεκατομμυριούχους που βουλιάζουν στη λάσπη και την πολυτέλεια», την ώρα που εκατομμύρια εργάτες ζούσαν στα όρια της φτώχειας. Κατηγορεί, μάλιστα, την τότε αμερικανική κυβέρνηση του Γούντροου Ουίλσον ότι, αν και επικαλούνταν τις δημοκρατικές παραδόσεις του 1776, στέλνει στρατό για να καταπνίξει τη σοβιετική επανάσταση.

Λαμπεροί εορτασμοί στη σκιά της κοινωνικής πόλωσης

Στη φετινή εθνική επέτειο πέρα από τις συνήθεις παρελάσεις, τα πυροτεχνήματα και τις συναυλίες σε όλη τη χώρα, διοργανώθηκε μια «Μεγάλη Αμερικανική Κρατική Έκθεση» στο National Mall της Ουάσινγκτον, ενώ η Νέα Υόρκη θα φιλοξενήσει τη μεγαλύτερη ναυτική και εναέρια συγκέντρωση στην αμερικανική ιστορία. Σύμφωνα με την αρμόδια επιτροπή του Κογκρέσου, ο στόχος είναι να εμφυσήσουν τον εθνικό ενθουσιασμό στα περίπου 350 εκατομμύρια των Αμερικανών πολιτών.

Ωστόσο, παρά την καταιγιστική προβολή του αμερικανικού οράματος, οι εκδηλώσεις εξελίσσονται σε ένα κλίμα έντονης πολιτικής πόλωσης και συγκρουόμενων αφηγημάτων για το παρελθόν της χώρας. Το χάσμα αυτό αποτυπώνεται έντονα και στα θεσμικά όργανα, καθώς σχεδόν δώδεκα πολιτείες υπό τη διοίκηση των Δημοκρατικών αρνήθηκαν να στείλουν επίσημους εκπροσώπους στη «Μεγάλη Αμερικανική Πολιτειακή Έκθεση» της πρωτεύουσας.

Οι επίσημοι κυβερνητικοί εορτασμοί επέλεξαν να εξοβελίσουν από την ιστορική μνήμη τη Χιροσίμα, τα ναπάλμ, τον μακαρθισμό και τον Ψυχρό Πόλεμο, τα Αμπού Γκράιμπ και τα Γκουαντάναμο, τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, τα βασανιστήρια και τις αμερικανοκίνητες χούντες. Ταυτόχρονα, υποβαθμίζουν τη δουλεία, τους αγώνες για τα πολιτικά δικαιώματα, τις τραυματικές εμπειρίες των ιθαγενών Αμερικανών. Οι «πρωτοπόροι» νέοι φεουδάρχες δεν αρκέστηκαν στην «υλοτόμηση δέντρων και Ινδιάνων», αλλά γιγάντωσαν τον πλούτο τους αιχμαλωτίζοντας και μετατρέποντας σε σκλάβους εκατομμύρια Αφρικανούς. Με τα ανθρώπινα δικαιώματα να μην αποκαθίστανται μέχρι το κίνημα του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και των Μαύρων Πανθήρων και εξακολουθούν να είναι ανολοκλήρωτα μέχρι τις μέρες μας, όπως μαρτυρά η αναζωπύρωση των φυλετικών διακρίσεων (με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ). Εξοργιστικό δείγμα αυτής της στάσης αποτελεί η καταψήφιση από τις ΗΠΑ (μαζί με το Ισραήλ, την Αργεντινή) της απόφασης του ΟΗΕ που αναγνωρίζει ότι το διατλαντικό δουλεμπόριο Αφρικανών ήταν ένα από τα σοβαρότερα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Εξίσου σημαντική και η πρόσφατη προκλητική παρέλαση μασκοφόρων φασιστών στην Ουάσιγκτον που αναβίωσε ανατριχιαστικά τις φρικαλεότητες της Κου Κλουξ Κλαν.

Η διάψευση της «Αφθονίας» και το Μεταναστευτικό

Για δεκαετίες, οι εθνοτικές, φυλετικές, πολιτικές και άλλες ρήξεις στην αμερικανική κοινωνία συχνά καλύπτονταν με την υπόσχεση της οικονομικής ευημερίας. Όμως, ενώ οι ΗΠΑ επιχειρούν να προβληθούν ως η «χώρα της αφθονίας» στους ξένους επισκέπτες που παρακολουθούν το Παγκόσμιο Κύπελλο, οι ίδιοι οι Αμερικανοί που παλεύουν να τα βγάλουν πέρα έχουν εντελώς διαφορετική άποψη. Για τις λαϊκές μάζες, οι υποσχέσεις για μια «χρυσή εποχή» που έρχεται με το τραμπικό σύνθημα MAGA («Kάνουμε πάλι σπουδαία την Αμερική») φαίνονται απρόσιτες.

Αυτή η αίσθηση απογοήτευσης ενισχύεται ακόμα και στις τάξεις των οπαδών του Τραμπ που αισθάνονται προδομένοι με τη συνέχιση του πολέμου στο Ιράν, καθώς πιστεύουν ότι το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική» μετατράπηκε στην πράξη σε «Πρώτα το Ισραήλ». Η κατάρρευση κάθε προνοιακού συστήματος με περικοπές δαπανών ακόμα και στα πιο αδύναμα στρώματα (Medicaid), αλλά και τα 50 εκατομμύρια συσσίτια επί αμερικανικού εδάφους ενισχύουν αυτή την πεποίθηση.

Την ίδια στιγμή, η αντιμεταναστευτική ρητορική του Τραμπ και η βίαιη δράση της υπηρεσίας ICE πυροδότησαν θύελλα αντιδράσεων, απειλώντας τη χώρα με έναν νέο κύκλο εμφυλίου. Ο Τράμπ νουθετεί τους Ευρωπαίους για την απειλή «εξαφάνισής» τους από τους «εισβολείς» μετανάστες, παραβλέποντας ωστόσο τη δημογραφική πραγματικότητα της δικής του χώρας. Στην επέτειο των 200 χρόνων, το 1976, σε έναν πληθυσμό 218 εκατομμυρίων, οι γεννημένοι στο εξωτερικό Αμερικανοί αντιπροσώπευαν λιγότερο από το 5%. Σήμερα, το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 15%.Το άλλοτε «χωνευτήρι» των εθνοτήτων πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η αμερικανική υπερδύναμη στον κολοφώνα της δύναμής της, αμφισβητείται.

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η θεωρία του «τέλους της ιστορίας» οδήγησε πολλούς Αμερικανούς να πιστέψουν ότι δεν ήταν απλώς οι νικητές – αλλά ότι αντιπροσώπευαν τον τελικό προορισμό της κοινωνικής εξέλιξης της ανθρωπότητας. Τώρα σύμφωνα με δημοσκόπηση της Reuters/Ipsos, το 38% των Αμερικανών αμφιβάλλει αν οι ΗΠΑ θα εξακολουθούν να υπάρχουν ως ενιαία χώρα σε 250 χρόνια. Με άλλα λόγια, ενώ παρακολουθούσαν τα πυροτεχνήματα, σχεδόν δύο στους πέντε Αμερικανούς αναρωτιόνταν σιωπηλά αν η χώρα τους θα φτάσει καν τα 500 χρόνια.

Αντικομμουνιστική ομιλία Τραμπ

Ο Τραμπ στην πανηγυρική ομιλία του κάτω από μνημείο του Όρους Ράσμορ υπό τη σκιά των εθνοπατέρων Ουάσιγκτον, Τζέφερσον, Θ. Ρούσβελτ και Λίνκολν και εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, επικαλέστηκε την εθνική ταυτότητα και την ιδεολογία, επαίνεσε τον αμερικανικό στρατό και επιτέθηκε στους Δημοκρατικούς αντιπάλους του, προειδοποιώντας για μια «κομμουνιστική απειλή». Μίλησε για νίκη στη Βενεζουέλα «σε μία μέρα», αλλά και για «γερό χτύπημα στο Ιράν».

Το μεγαλύτερο μέρος της ομιλίας του στράφηκε γύρω από τους εσωτερικούς ιδεολογικούς εχθρούς: «Υπάρχει πλέον μια αναζωπύρωση της κομμουνιστικής απειλής στη χώρα μας, μεταξύ άλλων από νεοαφιχθέντες στη χώρα μας, που ασπάζονται ιδέες εντελώς αντίθετες προς τον τρόπο ζωής μας», δήλωσε ο πρόεδρος, αποκαλώντας τον κομμουνισμό «εχθρό του Συντάγματος». Δεσμεύτηκε μάλιστα ότι «οι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής θα νικήσουν γρήγορα τον κομμουνισμό».

Ο Τραμπ συνέδεσε την αντικομμουνιστική ρητορική του με μια σκληρή στάση απέναντι στη μετανάστευση, υπονοώντας ότι αριστερές πολιτικές προσωπικότητες και ορισμένοι παράνομοι μετανάστες θα πρέπει να απομακρυνθούν από τη χώρα.

Οι δηλώσεις του ακολούθησαν μια σειρά πρόσφατων νικών των πολιτικών αντιπάλων του στις προκριματικές εκλογές σε πολιτείες των ΗΠΑ.

Χαρακτήρισε την άνοδο των Δημοκρατικών ως «τη μεγαλύτερη απειλή για τη χώρα μας από την ίδρυσή της», συγκρίνοντάς την με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.

Ολοκλήρωσε την ομιλία του χαρακτηρίζοντας την επέτειο ως «την αρχή της χρυσής εποχής της Αμερικής».

Πηγή: Λαϊκός Δρόμος