Τεράστιες οι οικολογικές επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή

Οι πρόσφατες εικόνες με τα μαύρα σύννεφα καπνού να σκεπάζουν την πόλη της Τεχεράνης λόγω επίθεσης σε αποθήκες πετρελαίου ή οι αντίστοιχες εικόνες από φωτιές σε κοιτάσματα φυσικού αερίου σε περιοχές του Περσικού Κόλπου πέρα από απόκοσμες είναι και μία υπενθύμιση της περιβαλλοντικής καταστροφής ως μία απο τις συνέπειες ενός πολέμου. Η βροχή που έπεφτε, τις επόμενες μέρες μετά την επίθεση στην πρωτεύουσα του Ιράν, ήταν μείγμα νερού και πετρελαίου, οι επιπτώσεις του οποίου στον άνθρωπο και στο περιβάλλον είναι δύσκολο να περιγραφούν μα είναι σίγουρο πως θα αποχολούν τον ντόπιο πληθυσμό για πολλά χρόνια. Αντίστοιχα είναι δύσκολο να υπολογιστούν οι ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα και μεθανίου που απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα μετά το ξέσπασμα πυρκαγιών σε κοιτάσματα υδρογονανθράκων και σε πετραιλαϊκές εγκαταστάσεις.

Ο παραλογισμός του πολέμου δεν εξαντλείται στις άμμεσες απώλειες ανθρώπινων ζωών και υποδομών αλλά επεκτείνεται και στο φυσικό περιβάλλον. Η ίδια η λειτουργία της αμερικανικής πολεμικής μηχανής αποτελεί μια αυτόνομη οικολογική απειλή. Ο αμερικανικός στρατός, λειτουργώντας ως ένας από τους μεγαλύτερους καταναλωτές υδρογονανθράκων στον πλανήτη, μετατρέπει το πεδίο της μάχης σε μια "κόλαση" εκπομπών. Κάθε ώρα πτήσης των μαχητικών και κάθε κίνηση των αεροπλανοφόρων προσθέτει τόνους άνθρακα στην ατμόσφαιρα, καθιστώντας τον πόλεμο αυτόν έναν από τους πιο ενεργοβόρους και ρυπογόνους στην ανθρώπινη ιστορία.

Η εκτεταμένη χρήση πυρομαχικών, τόσο τα συμβατικά εκρηκτικά αλλά ιδιαίτερα τα βλήματα απεμπλουτισμένου ουρανίου, επιφέρει μια βαθιά και συχνά μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική υποβάθμιση. Κατά την πυροδότησή τους, απελευθερώνονται βαρέα μέταλλα και τοξικές ενώσεις που παραμένουν στην ατμόσφαιρα και το έδαφος, ενώ με την πάροδο του χρόνου διεισδύουν στον υδροφόρο ορίζοντα και την τροφική αλυσίδα. Οι επιπτώσεις στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής είναι ανυπολόγιστες και αποτελούν μια τοξική κληρονομιά που θα συνεχίσει να πλήττει το οικοσύστημα για δεκαετίες μετά την παύση των εχθροπραξιών.

Ο βομβαρδισμός πυρηνικών εγκαταστάσεων αποτελεί ένα τεράστιο κίνδυνο για την ευρύτερη περιοχή. Ο κίνδυνος διαρροής ραδιενέργειας από τη μία, αλλά και εκπομπής Ουρανυλοφθοριδίου, μιας ραδιενεργούς ουσίας που ταυτόχρονα είναι και εξαιρετικά τοξική, μπορούν να προκαλέσουν τεράστιες, τόσο άμεσες, όσο και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στον οργανισμό όταν εισπνέεται.

Οι περιβαλλοντικές συνέπειες αυτού του πολέμου δεν θα περιοριστούν ούτε στα σημεία που έπεσαν οι βόμβες ούτε στη χρονική στιγμή που εξερράγησαν. Η ρύπανση δεν αναγνωρίζει σύνορα, οι τοξικοί καπνοί και τα μικροσωματίδια μεταφέρονται από τους ανέμους όχι μόνο σε γειτονικές χώρες, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή, ενώ τα χημικά κατάλοιπα ακολουθούν τη ροή των υδάτων, μολύνοντας οικοσυστήματα εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο. Πρόκειται για μια "αργή" καταστροφή που εξελίσσεται σε βάθος χρόνου, καθώς οι ρύποι συσσωρεύονται στο έδαφος και

εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα. Έτσι, ο πόλεμος συνεχίζει να "διεξάγεται" σιωπηλά κατά της ανθρώπινης υγείας και της φύσης, πολύ μετά το τελος του πολέμου και την αποχώρηση των στρατευμάτων

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, θεωρούμε αναγκαίο να διατυπωθούν με σαφήνεια οι εξής προτάσεις:

Πρώτον, απαιτείται άμεση κατάπαυση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, η απομάκρυνση των στρατιωτικών δυνάμεων ξένων χωρών από την περιοχή, και η αποχώρηση τους από κατεχόμενες περιοχές.

Δεύτερον, πρέπει να διασφαλιστεί η προστασία των πολιτών και των κρίσιμων πολιτικών υποδομών, ιδίως των δικτύων ύδρευσης, των νοσοκομείων, των ενεργειακών εγκαταστάσεων και των συστημάτων αποχέτευσης, καθώς η καταστροφή τους πολλαπλασιάζει τις περιβαλλοντικές και υγειονομικές επιπτώσεις. Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο περιλαμβάνει ήδη αρχές προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και των αμάχων σε ένοπλες συγκρούσεις.

Τρίτον, χρειάζεται άμεση διεθνής περιβαλλοντική παρακολούθηση και καταγραφή των ζημιών, ώστε να αποτυπωθεί έγκαιρα η ρύπανση του αέρα, των υδάτων και του εδάφους, ώστε να σχεδιαστεί η επόμενη μέρα με βάση αυτά τα δεδομένα

Τέταρτον, είναι απαραίτητη η ανθρωπιστική και τεχνική στήριξη για την αποκατάσταση βασικών υποδομών για την ασφαλή διαχείριση τοξικών αποβλήτων, ερειπίων και επικίνδυνων ουσιών και την ανεμπόδιστη είσοδο στις πληγείσες περιοχές ανθρωπιστικής βοήθειας.

Πέμπτον, απαιτείται μακροπρόθεσμο σχέδιο περιβαλλοντικής αποκατάστασης και ανασυγκρότησης, με συμμετοχή διεθνών οργανισμών, επιστημονικών φορέων και τοπικών κοινωνιών, ώστε η ανοικοδόμηση να μην περιοριστεί στα κτίρια, αλλά να περιλάβει και την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και της δημόσιας υγείας.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή υπενθυμίζει ότι η περιβαλλοντική καταστροφή δεν είναι παράπλευρη απώλεια. Είναι κεντρική συνέπεια του πολέμου, με άμεσες επιπτώσεις στην ανθρώπινη ζωή, στη δημόσια υγεία, στην κοινωνική σταθερότητα και στο μέλλον ολόκληρων περιοχών. Η σιωπή απέναντι σε αυτή τη διάσταση της σύγκρουσης ισοδυναμεί με αποδοχή μιας καταστροφής που θα συνεχίσει να παράγει συνέπειες πολύ μετά το τέλος των όπλων.

Η προστασία του περιβάλλοντος σε καιρό πολέμου δεν είναι πολυτέλεια!