Με ιδιαίτερη επιτυχία και συγκινητική ανταπόκριση του κοινού πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 12 Ιουνίου, στο Εργατικό Κέντρο Κέρκυρας, η παρουσίαση της ποιητικής συλλογής «Ανυπότακτα χώματα» της Ιωαννέτας Δοκανάρη. Η εκδήλωση εξελίχθηκε σε μια βραδιά ποίησης, προβληματισμού και αλληλεγγύης, αναδεικνύοντας τη δύναμη του ποιητικού λόγου να συνομιλεί με τα μεγάλα ζητήματα της εποχής.

Ιδιαίτερα ουσιαστικές και διεισδυτικές υπήρξαν οι εισηγήσεις των φιλολόγων Όλγας Τσιλιμπάρη και Μαρίνας Ράπτη, οι οποίες προσέγγισαν το έργο με ευαισθησία και κριτική ματιά, φωτίζοντας τις θεματικές, τους συμβολισμούς και την πολιτική του διάσταση. Στην ίδια κατεύθυνση συνέβαλε και το κείμενο του φιλολόγου Θανάση Τσιριγώτη, το οποίο παρουσιάστηκε στην εκδήλωση, παρά την απουσία του ίδιου.

Η συλλογή «Ανυπότακτα χώματα», που περιλαμβάνει τριάντα ποιήματα αφιερωμένα στην Παλαιστίνη, αποτυπώνει μια έντονα ανθρωπιστική και βαθιά πολιτική όψη της γραφής της Ιωαννέτας Δοκανάρη. Η ποιήτρια δεν προσεγγίζει την Παλαιστίνη ως έναν μακρινό ή αφηρημένο τόπο συγκρούσεων, αλλά ως έναν χώρο που αφορά άμεσα τη συλλογική ανθρώπινη εμπειρία και συνείδηση. Μέσα από τους στίχους της, η απόσταση καταργείται και η δοκιμασία ενός λαού μετατρέπεται σε κοινό βίωμα.

Η ποιητική σύνθεση αναδεικνύει την ανθρώπινη οδύνη, την απώλεια, την αντίσταση και την ανάγκη για αξιοπρέπεια και ειρήνη. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σε έναν από τους συμβολικούς άξονες της συλλογής, «στη διπλανή γειτονιά χτυπάει η καρδιά μας», υπογραμμίζοντας ότι όσα συμβαίνουν δεν είναι ξένα προς τη δική μας πραγματικότητα, αλλά αγγίζουν τον πυρήνα της ανθρώπινης συνύπαρξης.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ποιήματα απέδωσαν οι εκπαιδευτικοί Ευγενία Ζάγουρα, η οποία δραστηριοποιείται και ως εμψυχώτρια θεατρικών ομάδων, καθώς και ο Νικόλας Καραλής, μεταφέροντας με εκφραστικότητα και ευαισθησία το κλίμα και τη συναισθηματική ένταση των κειμένων.

Τη βραδιά πλαισίωσε μουσικά η Ζωγραφένια Πεκλάρη, η οποία με τις ερμηνείες της συνέβαλε στη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας συγκίνησης και συλλογικού στοχασμού, ενισχύοντας τη σύνδεση του κοινού με το περιεχόμενο της εκδήλωσης.

Ξεχωριστή διάσταση στη διοργάνωση έδωσε και ο χαρακτήρας αλληλεγγύης που τη συνόδευσε, καθώς τα έσοδα της εκδήλωσης θα διατεθούν για τη στήριξη του δοκιμαζόμενου λαού της Παλαιστίνης, συνδέοντας έμπρακτα την τέχνη με την κοινωνική ευαισθησία και την αλληλεγγύη.

Παραθέτουμε στη συνέχεια την εισήγηση της Όλγα Τσιλιμπάρη. Για τεχνικούς λόγους δε δημοσιεύεται η εισήγηση της Μαρίνας Ράπτη και το κείμενο του Θανάση Τσιριγώτη.

Δραπανι-φόρος

ΠΟΙΗΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΑ ΧΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ

Η Γιαννέτα Δοκανάρη, συνταξιούχος εκπαιδευτικός και ψυχοθεραπεύτρια, καταγόμενη από το Παλιοχώρι Λευκίμμης, ζει και δραστηριοποιείται στην Κέρκυρα. Τα Ανυπότακτα Χώματα ( εκδόσεις Όστρια, 2026) είναι η τρίτη ποιητική της συλλογή ( Ανθός Ονείρων, 2019 – Το Χαμόγελο του Ουράνιου Τόξου, 2019).

Α. Στις ρωγμές του λόγου / ξεπετάγονται γυμνές αλήθειες, έγραφε η Γιαννέτα στον Ανθό Ονείρων. Αυτήν την αίσθηση έχει ο αναγνώστης, διαβάζοντας τα Ανυπότακτα Χώματα.

Η συγκεκριμένη ποιητική συλλογή παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη ιδιομορφία: γράφτηκε εξαρχής ως ένα ποιητικό σύνολο αφιερωμένο στον παλαιστινιακό λαό και στον αγώνα του. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για μερικά ποιήματα που αφορούν την Παλαιστίνη και συμπεριλαμβάνονται σε μια ποιητική συλλογή, αλλά για ένα έργο ενιαίο και αυτοτελές. Όπως, μάλιστα, εύστοχα παρατήρησε η εκπαιδευτικός Μαρίνα Ράπτηi, τα ποιήματα-μέρη των Ανυπότακτων Χωμάτων βρίσκονται σε εσωτερικό διάλογο μεταξύ τους, αλληλοσυμπληρωνόμενα και παραπέμποντας το ένα στο άλλο:

Ο ένας θεός έχει προ πολλού πεθάνει ( Το πλοίο, σ. 14) – Ο άνθρωπος θεός γκρεμίζεται (Ο μοναδικός θεός γκρεμίζεται, σ. 15).

Η αναφορά ολόκληρης της ποιητικής αυτής συλλογής στην Παλαιστίνη παρουσιάζει δύο όψεις:

ü Η Γ. Δοκανάρη συγκλονίζεται από τον αγώνα του παλαιστινιακού λαού για γη και ελευθερία κι αυτό το βαθύ συναίσθημα της δημιουργεί ένα εσωτερικό καθήκον, μια εσωτερική παραγγελία δημιουργίας καλλιτεχνικού έργου. Όπως οι καλλιτέχνες της Αναγέννησης εκτελούσαν παραγγελίες για τους αρχόντους της εποχής, η Γιαννέτα δημιουργεί ποίηση για τον άρχοντα λαό, τυλιγμένο, εδώ, με το παλαιστινιακό μαντίλι, που, όμως, παρουσιάζεται ταυτόχρονα με μια καθολικότερη μορφή: την διάσταση της αγωνιζόμενης ανθρώπινης συλλογικότητας, όπου γης ₋ της ανθρώπινης υπόστασης, όταν ορθώνεται απέναντι στη βαρβαρότητα:

Ανθρώπινα φωτισμένα ποτάμια / βαδίζουν να συναντήσουν τη δικαιοσύνη της ύπαρξης ( Η ελπίδα, σ. 22)

ü Η επιλογή αυτή της Γιαννέτας δείχνει όχι απλώς το γεγονός ότι οι χορδές της έμπνευσής της δονούνται από τους αγώνες των λαών (γενικότερο γνώρισμα, άλλωστε, των γνήσιων καλλιτεχνών), αλλά ότι η

αλληλεγγύη προς αυτούς τους αγώνες αποτελεί για εκείνην προσωπική στράτευση και στάση ζωής:

Η καρδιά μας ένα λουλούδι πεταμένο στις ερπύστριες ( Παλαιστίνη, σ. 11)

Πώς να ζήσουμε με τον κατακλυσμό του άδικου στ΄ αδέλφια μας; (Αλληλεγγύη, σ. 20)

Β. Ως προς τον γενικό τους τόνο, τα ποιήματα της συλλογής αποπνέουν έναν απλόχερο λυρισμό και μια εξίσου έντονη μαχητικότητα.

Ωστόσο, η τρυφερότητα, το ανθρώπινο στοιχείο, οι μητρικές και παιδικές μορφές-αρχέτυπα δεν παραπέμπουν σε ένα ροζ, γλυκερό σκηνικό, προορισμένο να παράγει ρηχή, καταναλώσιμη προσομοίωση συγκίνησης, προς εξαργύρωση τύψεων για την απραξία. Ο πλανήτης τινάζει τη σκόνη της αδιαφορίας ( Νέες ελπίδες, σ.23).

Ο λυρισμός των Ανυπότακτων Χωμάτων δεν αναβλύζει ανέξοδα. Το ποιητικό σκηνικό έχει λυπημένα ρόδα, λυπημένα απ΄ την αδικία ( Το τριαντάφυλλο, σ.36), γειτονιές που μυρίζουν μπαρούτι ( Τα παιδιά, σ.37), γυμνά μέλη (που)περιπλανιούνται στα ερείπια ( Παλαιστίνη, σ.11). Η ποίηση της Γιαννέτας μάς θυμίζει ότι τίποτα το ανθρώπινο δεν μας είναι ξένο. Λέγοντας ότι στη διπλανή γειτονιά χτυπάει η καρδιά μας ( Η διπλανή γειτονιά, σ.17), μάς προτρέπει να ταυτιστούμε με τον παλαιστινιακό λαό, με όρους όχι δακρύβρεχτου αστικού ανθρωπισμού αλλά αγωνιστικής αλληλεγγύης. Αντισταθείτε, κραυγάζει ( Μια στάλα γη, σ. 18) και μάς καλεί σε ανάληψη ευθύνης: Το σπίτι σου κλαίει αλλά δεν το ακούς/…Σε ταρακουνάει μήπως και δεις τους πόνους της γης./ Μήπως και ξεστομίσεις το «σταμάτα πια» (Το σπίτι σου, σ.30).

Γ. Αξίζει να αναφερθούμε σε τέσσερα γενικότερα γνωρίσματα του ποιητικού σύμπαντος της Γιαννέτας, τα οποία συναντάμε και στην συγκεκριμένη ποιητική συλλογή της:

• Μαζεύω σταγόνα σταγόνα την αντίσταση στις γειτονιές του κόσμου, μάς λέει η Γ. στο Χαμόγελο του ουράνιου τόξου, το 2019. Αφουγκράζεται, δηλαδή, την συλλογική συνείδηση των κοινωνικών αγώνων, τις κορυφαίες στιγμές της αγωνιστικής συλλογικής ζωής, τότε τον αγώνα της Λευκίμμηςii, τώρα τον αγώνα του παλαιστινιακού λαού. Επίσης, αποτυπώνει τον αντίκτυπο αυτού του αγώνα στη δική μας κοινωνία. Το ποίημά της με τίτλο Το σκάφος (Κέρκυρα βαρκαρόλα) (σ. 33) είναι εμπνευσμένο από τις εκδηλώσεις αλληλεγγύης του κερκυραϊκού λαού προς την Παλαιστίνη στις 10-8-2025:

Το σκάφος διασχίζει το μικρό κόλπο. / Η σημαία περήφανη εξιστορεί. / Ξετυλίγει στον αέρα τα λόγια της λευτεριάς. / Τα λόγια χαρούμενα στριφογυρίζουν και στραφταλίζοντας / προσγειώνονται στου δίκαιου την

καρδιά. / Το σκάφος γλιστράει στο νερό. / Οι καρδιές μας το συνοδεύουν… / Το δίκιο γεμίζει τους ουρανούς. / Από μια αχτίδα κατεβαίνουμε στην Παλαιστίνη. / Μαζί σας αδέλφια.

• Η ποίηση της Γιαννέτας συνομιλεί με τον φόβο αλλά και την ελπίδα: Έλα να παίξουμε το φόβο (Έλα να παίξουμε, σ. 31), αλλά και τα οράματα τραγουδούν τις νέες ελπίδες (Νέες ελπίδες, σ.23). Επικοινωνεί με τα βαθύτερα στρώματα της ανθρώπινης ύπαρξης, με το ανεπίγνωστο πρωτογενές τραύμα, όπως στο ποίημα Τα δυο σου χρόνια (σ. 28):

Τα δυο σου χρόνια βαδίζουν αβέβαια πάνω στη γη. / Κοιτάζεις γύρω σου με μάτια τρομαγμένα. Η έκσταση που σ΄ έφερε στον κόσμο / περπατά ντυμένη εφιάλτης. / Γύρω σου η αγκαλιά, μαυροφορεμένη / αναπαύεται κάτω απ΄ τα ερείπια…

• Η ποίηση της Γιαννέτας καταφάσκει πανηγυρικά στο μυστήριο της ύπαρξης, αποτυπώνοντας την διαλεκτική του ανθρώπου και του τέρατος, της ζωής και του θανάτου, του φωτός και του σκοταδιού, της αλήθειας και του ψέματος, της φρίκης και της αγαλλίασης: Πεινάς και χορταίνεις με το δίκιο σου. / Πεινάς και χορταίνεις πατρίδα. / Πεινάς και τρως το νανούρισμα που σου έκαναν μικρή. /Πεινάς και τρως τα λαχταριστά σου όνειρα (Η πείνα, σ.34).
• Η Γιαννέτα, ως γνήσια ποιήτρια, συνομιλεί με άλλους ποιητές. Το Πεινάς και τρως τα λαχταριστά σου όνειρα παραπέμπει απευθείας στο Ψωμί του Σαχτούρη: Ας μη το κρύβουμε / διψάμε για ουρανό. Η Γ. μοιράζεται την ποιητική ματιά του αντιδικτατορικού αγωνιστή Αλέκου Παναγούλη, όταν βλέπει τον δυνάστη μέσα στην μικρότητά του, χωρίς μίσος αλλά με καθαρή ματιά, με την ματιά του ώριμου πολιτικού και ανθρωπολογικού στοχασμού. Λέει, λοιπόν, η Γ. : Το θεριό ακονίζει τα νύχια του. / Νομίζει ότι θα επιτεθεί. / Δεν ξέρει ότι το θήραμα είναι το ίδιο. (Το θεριό, σ.25). Λέει και ο Παναγούλης : Το πρώτο θύμα των τυράννων / είναι το πνεύμα το δικό τους / Πρώτα σ΄ αυτό φορούν τις αλυσίδες. (Το πρώτο θύμα). Και η Γιαννέτα διαπιστώνει για τους σιωνιστές (και όχι μόνο) δυνάστες: Το μυαλό τους έχει θάνατο. / Οι διαταγές τους έχουν θάνατο. / Δεν υπολογίζουν ότι πνίγονται μέσα στον θάνατο. (Άνθρωποι χωρίς πρόσωπο, σ. 12).

Δ. Πάντα με συνοδεύει μια πολύ ζωντανή ανάμνηση από την γνωριμία και την συνύπαρξή μου με την Γιαννέτα: να συζητάμε, καθισμένες στα εσωτερικά σκαλιά του κτιρίου της Νομικής, έξω απ΄ την Παπαρρηγοπούλου, στο διάλειμμα μιας γενικής συνέλευσης του Συλλόγου Φοιτητών Φιλοσοφικής, τέλη του ΄79, τότε με τον αγώνα ενάντια στον νόμο 815.

Πρόκειται για ανάμνηση γνήσιας και πηγαίας κοινωνικής και πολιτικής στράτευσης, ακριβώς στο ίδιο πνεύμα που διατρέχει τα Ανυπότακτα Χώματα. Η ποίηση της Γ. είναι ποίηση που βαδίζει με επίγνωση μέσα στον ενεστώτα κόσμο: Ο κόσμος γκρεμίζεται. / Τίποτε δεν είναι στη θέση του. / Μόνο η αγορά διαλαλεί πραμάτειες, / αναίσθητη, σκληρή, δολοφονική. (Το άδικο, σ. 29). Μας υπενθυμίζει με σταθερότητα ότι τα πάντα και οι πάντες κρίνονται και κρινόμαστε στο επίπεδο όχι των προθέσεων και των διακηρύξεων αλλά της πράξης. Το νόημα και η αξία της ζωής βρίσκεται στους δρόμους της συλλογικής προσπάθειας για το δίκιο και το σωστό, εκεί που Οι αλήθειες φεύγουν μία μία να συναντήσουν / τη μεγάλη πορεία που δεν γνωρίζει εμπόδια. ( Παγκόσμια γλώσσα, σ. 35). Η τέχνη αξίζει πραγματικά, όταν μπορεί να μας συνοδεύει και να μας εμψυχώνει σ΄ αυτήν την δύσκολη και όμορφη πορεία.

Όλγα Τσιλιμπάρη

Συνταξιούχος εκπαιδευτικός