Στην τελική ευθεία για το Μνημείο του Λαζαρέτου

Με τη λήψη ομόφωνης θετικής απόφασης του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής του υπουργείου Περιβάλλοντος, σε συνέχεια προηγούμενων ανάλογων αποφάσεων του Συμβουλίου Μνημείων Ιονίων Νήσων και άλλων συναφών υπηρεσιών, έχει ολοκληρωθεί ο διαδικαστικός κύκλος της παροχής των προβλεπόμενων κρατικών εγκρίσεων και αδειών υπηρεσιών των υπουργείων Πολιτισμού και Περιβάλλοντος, προς το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, για την τοποθέτηση τιμητικού Μνημείου στη μαρτυρική νησίδα Λαζαρέτο.

Η εκδήλωση θα γίνει, όπως ήδη έχει ανακοινωθεί, την Κυριακή 26 Οκτωβρίου το πρωί.

Ομόθυμα αναμένεται ότι το δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Κεντρικής Κέρκυρας την προσεχή Τετάρτη, αφού έχουν ήδη ληφθεί όλες οι προβλεπόμενες από τη νομοθεσία εγκρίσεις, θα δώσει την επιπρόσθετη συγκατάθεσή του, καθώς από καιρό τώρα έχουν γίνει σε πνεύμα συναίνεσης οι σχετικές επαφές και διαβουλεύσεις εκπροσώπων του ΚΚΕ με την

ηγεσία του Δήμου, όσο και με τις αρμόδιες δημοτικές υπηρεσίες. Το σχετικό θέμα είναι πρώτο στην ημερήσια διάταξη της συνεδρίασής του.

Η πρωτοβουλία του ΚΚΕ για την εγκατάσταση του Μνημείου Λαζαρέτου αποτελεί, όπως φαίνεται, μέρος σειράς δράσεων που έχει αναλάβει με στόχο την ανάδειξη όλων των ιστορικών στοιχείων της νησίδας, η οποία από το 1992 αποτελεί επίσημο Ιστορικό Τόπο.

Το Μνημείο του Λαζαρέτου είναι εστιασμένο στη μνήμη και στην απόδοση τιμής στους δεκάδες γνωστούς και άγνωστους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, κομμουνιστές και άλλους λαϊκούς αγωνιστές, που όχι μόνον υπέφεραν σε αυτή τη μαρτυρική νησίδα, αλλά έχασαν και τη ζωή τους από επίσημα εκτελεστικά αποσπάσματα, αφού σκοτώθηκαν με κρατικές εντολές, κυρίως στη διάρκεια των ετών 1947-1949, επειδή δεν αποκήρυσσαν τη δράση τους και τις κοινωνικοπολιτικές πεποιθήσεις τους. Οι εκτελέσεις διενεργούνταν, κατά διαστήματα, κατόπιν εντολών του ίδιου του υπουργείου Δικαιοσύνης, εν ονόματι σχετικών καταδικαστικών αποφάσεων δικαστηρίων, μόνον εφόσον οι ήδη φυλακισμένοι αγωνιστές επέμεναν στην άρνησή τους να αποκηρύξουν το ΚΚΕ, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας (ΔΣΕ).

Η νησίδα, ως γνωστόν, έχει κηρυχθεί από το 1992 ως Ιστορικός Τόπος, με απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού, για τον λόγο που προαναφέρθηκε, καθώς και για τους λόγους ότι η νησίδα από τον 16ο αιώνα αποτέλεσε επί μακρόν λοιμοκαθαρτήριο, που μεταξύ άλλων έγινε χώρος απόθεσης φτωχών θυμάτων επιδημιών σε άθλιες συνθήκες, ενώ κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και της φασιστικής κατοχής της Κέρκυρας μετατράπηκε από τον Ιταλό κατακτητή σε στρατόπεδο συγκέντρωσης Κερκυραίων και άλλων Ελλήνων αντιστασιακών αιχμαλώτων.

Το Μνημείο του Λαζαρέτου είναι γλυπτική δημιουργία του καταξιωμένου ζωγράφου και γλύπτη Βασίλη Δωρόπουλου, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, μετά από μια λαμπρή καλλιτεχνική σταδιοδρομία. Η δημιουργία του επιλέχθηκε -μεταξύ πέντε προτάσεων- κατόπιν ανοιχτού πανελλήνιου καλλιτεχνικού διαγωνισμού που είχε προκηρύξει η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ το 2022, για την κατασκευή γλυπτού έργου που θα εκφράζει με βάση τα ιστορικά χαρακτηριστικά της νησίδας «την ψυχή του λαού και το μεγαλείο των λαϊκών αγώνων», το δράμα των βασανισμένων και εκτελεσμένων  σ' αυτόν τον βράχο του Ιονίου. Οι δαπάνες του Μνημείου έχουν αναληφθεί από το ίδιο το ΚΚΕ.

Υπενθυμίζεται ότι το ΚΚΕ έχει σημειώσει πως η πρωτοβουλία για τη δημιουργία και την τοποθέτηση του μνημειακού έργου τέχνης στο Λαζαρέτο συνοδεύεται με δράσεις, μεταξύ άλλων προς την πλευρά του υπουργείου Πολιτισμού, προκειμένου να ολοκληρωθεί η δημιουργία Μουσείου στη νησίδα, να συντηρηθεί και να αναδειχθεί ο ιστορικής σημασίας τοίχος των εκτελέσεων αγωνιστών και να προωθηθούν η συντήρηση και η ανάδειξη «όλων των μνημειακών στοιχείων του νησιού», συμπεριλαμβανομένων εκείνων της περιόδου που λειτουργούσε εκεί Λοιμοκαθαρτήριο, όπως άλλωστε εδώ και δεκαετίες με ομόφωνες αποφάσεις του έχει ζητήσει επανειλημμένα ο Δήμος Κέρκυρας.

Επίσης, η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων έχει από το 2021, ως γνωστόν, καλωσορίσει την πρωτοβουλία του ΚΚΕ για το Μνημείο.

Η αναγγελία αυτών των πρωτοβουλιών του ΚΚΕ έγινε τον Νοέμβριο του 2021 από τον Γενικό Γραμματέα του, Δημήτρη Κουτσούμπα, ο οποίος μιλώντας σε εκδήλωση τιμής και μνήμης στη νησίδα είχε τονίσει, ανάμεσα σε άλλα: «Δύσκολα συναντά κανείς στην πατρίδα μας τόσο ιερόν τόπο, με τα κενοτάφια τόσων αγωνιστών, με βάσανα και αίμα αιώνων, τόπο δοξασμένο και την περίοδο της Κατοχής, όπως το Λαζαρέτο (...) Τέτοιον ιερό βράχο-μνημείο και ασύγκριτο σύμβολο των αγώνων του λαού της Κέρκυρας, της Επτανήσου και ταυτόχρονα όλης της Ελλάδας (...) Πριν από 23 χρόνια ένας δήμαρχος της Κέρκυρας είπε ότι στο Λαζαρέτο αξίζει ένα Μνημείο (...) Όχι μόνον συμφωνούμε, αλλά θα εργαστούμε γι' αυτό (...) Είμαστε ως Κόμμα υπερήφανοι για τον πρωτοπόρο ρόλο του ΚΚΕ στην εποποιία της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης, την οποία εδώ στην Κέρκυρα περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο μέρος συμβολίζει, ως άσβεστος φάρος, το Λαζαρέτο

(...) Αιώνιο τίτλο τιμής του κερκυραϊκού λαού αποτελεί η συμπαράσταση και η υποστήριξη που προσέφερε ειδικότερα στους μελλοθάνατους αγωνιστές (...), κυρίως από το 1947 έως το 1949, κατά τη διάρκεια των ζοφερών εκτελέσεων στο Λαζαρέτο (...) Δεν ξεχνάμε τίποτα! Ούτε ότι το Λαζαρέτο, επί αιώνες, ως λοιμοκαθαρτήριο, στην πραγματικότητα αποτέλεσε σε περιόδους μεγάλων επιδημιών τόπο απόθεσης ψυχών σε άθλιες υγειονομικές συνθήκες, με πενιχρά μέσα φροντίδας, κατώτερα -όπως και σήμερα, σε άλλες συνθήκες πια- από εκείνα που υπήρχε η δυνατότητα να παρασχεθούν (...) Θα πράξουμε όλα όσα χρειάζονται, ώστε η ιερή αυτή νησίδα όχι μόνο να μη γίνει βορά της καπιταλιστικής ανάπτυξης, αλλά να αναδειχθεί όπως της αξίζει, ως κορυφαίο -και φυσικά επισκέψιμο και όχι απρόσιτο όπως τώρα- μνημείο της Αντίστασης και Αγώνα του λαού της Κέρκυρας, της Επτανήσου, όλης της Ελλάδας ενάντια στην κοινωνική αδικία (...), για τη διάσωση και την ανάδειξη της νησίδας αυτής, ως Ιστορικού Τόπου που ενώνει τον λαό και συμβολίζει τους αγώνες του κερκυραϊκού, του επτανησιακού, του ελληνικού λαού, τους αγώνες των κομμουνιστών, στο διάβα του χρόνου (...) Δεν θα επιτρέψουμε να σαπίσουν τα κτίρια, όσο και αν είναι αρκετοί και ισχυροί, όσοι θα ήθελαν να γίνει αυτό ακριβώς! (...)».

Στην ίδια ομιλία του ο Δ. Κουτσούμπας, σε συνέχεια σχετικής παρέμβασης της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΚΚΕ προς την υπουργό Πολιτισμού, είχε ζητήσει «τη μεταβίβαση της νησίδας στον κεντρικό κερκυραϊκό Δήμο», πράγμα που μετά από επίμονες προσπάθειες, όπως και αυτές που έγιναν από την πλευρά του Δήμου, επιτεύχθηκε, ως γνωστόν, τον περασμένο Ιούνιο.

Ακόμη, αναφερόμενος στους εκτελεσμένους στο Λαζαρέτο και στην άρνησή τους να αποκηρύξουν το ΚΚΕ, είτε ήταν μέλη του είτε μόνον φίλοι του και συμπορεύονταν σε λαϊκούς αγώνες μαζί του, είχε σημειώσει: «Μοιραζόμαστε με όλον το λαό την τιμή ότι ήταν πολιτικοί γιοι και υποστηρικτές του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας. Ήταν όλοι τους άξιοι γιοι του αγωνιζόμενου ελληνικού λαού. Εκφραστές των καλύτερων αγωνιστικών παραδόσεων του λαού μας. Αλύγιστοι μαχητές για τα δίκαιά του».

Τα χρόνια 1947-1949 και το 1954, ως γνωστόν, μεταφέρθηκαν από τις φυλακές της Κέρκυρας για εκτέλεση, με προορισμό το Λαζαρέτο, τουλάχιστον 112 λαϊκοί αγωνιστές, τα ονόματα ή και αγωνιστικά ψευδώνυμα των οποίων και μερικά στοιχεία για τη δράση τους έχουν έλθει στο φως από σχετικές έρευνες, που συνεχίζονται. Μαρτυρίες της εποχής, κυρίως από συγκρατουμένους τους στις φυλακές της Κέρκυρας, από όπου οι μελλοθάνατοι οδηγούνταν για εκτέλεση στη νησίδα ή και αλλού, έχουν κάνει λόγους για πολύ περισσότερους, ακόμη και για περίπου 200 συνολικά εκτελεσμένους εκείνα τα χρόνια. Για τον λόγο αυτό στη νησίδα, πλάι σε 112 μαρμάρινους σταυρούς με το όνομα κάθε γνωστού αγωνιστή που τον έπαιρναν από τις φυλακές της πόλης για εκτέλεση, στέκουν συμβολικά έξι μαρμάρινοι σταυροί χωρίς ονόματα. Επίσημα έγγραφα, δικαστικά και άλλα, πιστοποιούν τις δεκάδες εκτελέσεις κατονομαζόμενων αγωνιστών στη νησίδα. Από την πλευρά τους, η ΚΕ του ΚΚΕ και η Τομεακή Επιτροπή Κέρκυρας του ΚΚΕ, όπως έχουν κάνει γνωστό, συνεχίζουν την έρευνα και διευρύνουν περαιτέρω τα διαθέσιμα στοιχεία. Επιπρόσθετα στοιχεία δεν αποκλείεται να γίνουν γνωστά στη διάρκεια της εκδήλωσης στο Λαζαρέτο.

Ήδη στη νησίδα, στο σημείο που έχει επιλεγεί και εγκριθεί βάσει τοπογραφικού σχεδίου η θεμελίωση του μνημείου, ολοκληρώθηκε, σύμφωνα με πληροφορίες, ο απαραίτητος εκσκαφικός έλεγχος, παρουσία στελέχους της Εφορίας Αρχαιοτήτων (ΕΦΑ) Κέρκυρας, βάσει σχετικών όρων που έχουν τεθεί για την έναρξη των εργασιών τοποθέτησης του Μνημείου.

Με εισήγηση της ΕΦΑ Κέρκυρας, κατόπιν σχετικού αιτήματος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ με τα απαραίτητα αναλυτικά στοιχεία για το προτεινόμενο γλυπτό Μνημείο, το Τοπικό Συμβούλιο Μνημείων Ιονίων Νήσων εξέδωσε ομόφωνα θετική γνωμοδότηση. Στη συνέχεια, η αρμόδια Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων του υπουργείου Πολιτισμού ενέκρινε το έργο «Τοποθέτηση μνημείου στη νησίδα Λαζαρέτο του Δήμου Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων», υπό τους όρους της διενέργειας του εκσκαφικού ελέγχου σε συνεννόηση με την ΕΦΑ Κέρκυρας και της λήψης σχετικών μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεση των εργασιών, κοινοποιώντας παράλληλα την απόφασή της στην ΚΕ του ΚΚΕ, τον κεντρικό Δήμο της Κέρκυρας και τις αρμόδιες διοικητικές, πολιτιστικές, περιβαλλοντικές και αστυνομικές υπηρεσίες του νομού Κέρκυρας και της Αθήνας.

Σε ένδειξη τιμής, οργανωτής της εκδήλωσης για την εγκατάσταση και τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου του Λαζαρέτου, στις 26 Οκτωβρίου, είναι η ίδια η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, εκ μέρους της οποίας θα μιλήσει ο επικεφαλής της, Δημήτρης Κουτσούμπας. Έχει ήδη προσκληθεί στην εκδήλωση, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, μεταξύ άλλων, ο δήμαρχος Κεντρικής Κέρκυρας. Ο Δήμος, ως γνωστόν, παγίως συνδράμει τις εκδηλώσεις τιμής και μνήμης στο Λαζαρέτο. Θα προηγηθεί συνάντηση του Δ. Κουτσούμπα με τον δήμαρχο Στ. Πουλημένο.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στο καλλιτεχνικό μέρος της εκδήλωσης αναμένεται να συμπράξει, μεταξύ άλλων, ο κορυφαίος Κερκυραίος ερμηνευτής των ημερών μας, Βασίλης Γισδάκης.

Χ. Κ.