Γράφει ο Μάκης Αρμένης*

Υπάρχουν φράσεις που δεν είναι απλώς λέξεις, αλλά ολόκληρο κοινωνικό σύστημα.

Μικρές, καθημερινές, σχεδόν αθώες στην εκφορά τους, και όμως βαριές σαν παλιό χρέος.

«Ξέρεις κανέναν;»

Αυτή είναι ίσως η πιο ακριβής περιγραφή του ελληνικού κράτους. Όχι οι νόμοι, ούτε τα συντάγματα, ούτε οι μεγαλόστομες εξαγγελίες περί μεταρρυθμίσεων. Η αληθινή του λειτουργία συμπυκνώνεται σε αυτή τη φράση, ειπωμένη χαμηλόφωνα σε έναν διάδρομο νοσοκομείου, μπροστά σε ένα γκισέ δήμου, σε μια εφορία, σε ένα υπουργείο, σε κάθε σημείο όπου ο πολίτης συναντά την εξουσία και συνήθως φεύγει μικρότερος απ’ όσο μπήκε.

Ζήτησα χθες από ένα νοσοκομείο κάτι απλό.

Όχι προνόμιο. Όχι εξυπηρέτηση εκτός σειράς. Όχι χάρη.

Κάτι που δικαιούμουν.

Μια διαδικασία μικρή, σχεδόν αυτονόητη. Η απάντηση ήρθε με εκείνη την ψυχρή διοικητική αδιαφορία που δεν φωνάζει ποτέ, γιατί έχει μάθει να εξουσιάζει ψιθυριστά.

«Σε τρεις εβδομάδες».

Τρεις εβδομάδες, σε μια πόλη που δεν κατοικώ.

Τρεις εβδομάδες που σημαίνουν επιστροφή, έξοδα, μετακινήσεις, ταλαιπωρία, αναβολή, επιβάρυνση της ίδιας της υγείας μου. Η αρρώστια να περιμένει το πρωτόκολλο και ο άνθρωπος να υποτάσσεται στη σφραγίδα.

Και τότε, σχεδόν μοιραία, ακούστηκε η γνωστή φράση.

«Ξέρεις κανέναν;»

Να η στιγμή της εσωτερικής ήττας.

Για ανθρώπους σαν κι εμένα, το δύσκολο δεν είναι μόνο η αναμονή. Είναι η ίδια η πράξη του να ζητήσεις παρέμβαση. Να νιώσεις ότι παρακαλάς για κάτι που δεν είναι χάρη. Να αναγκάζεσαι να χρωστάς ευγνωμοσύνη εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχει απλώς δικαιοσύνη.

Γιατί να ξέρω κανέναν; Γιατί να χρειάζεται να αποδείξω ότι ανήκω κάπου, ότι έχω πρόσβαση σε κάποιο αόρατο δίκτυο ανθρώπων και υποχρεώσεων, για να μου δοθεί αυτό που ήδη μου ανήκει; Ο πολίτης δεν προσέρχεται στο κράτος ως επαίτης ούτε ως πελάτης ιδιωτικής εύνοιας. Δεν οφείλει να επιστρατεύει φιλίες, πολιτικά γραφεία, γνωστούς και γνωστούς των γνωστών για να επιβεβαιώσει την ύπαρξή του.

Γιατί κάθε φορά που λες «ξέρω κάποιον», στην πραγματικότητα ομολογείς πως δεν εμπιστεύεσαι τον θεσμό, μόνο το πρόσωπο. Και τότε η Δημοκρατία μικραίνει, γίνεται προσωπική υπόθεση, ιδιωτική συναλλαγή, μια αγορά ανταλλαγής χαρών. Το τραγικό δεν είναι ότι χρειάζεται μέσο. Το τραγικό είναι ότι θεωρείται φυσιολογικό να χρειάζεται.

Γιατί το μέσο δεν σε εξυπηρετεί μόνο. Σε δεσμεύει.

Σε βάζει σε μια αόρατη οικονομία υποχρεώσεων.

Σου λύνει το πρόβλημα, αλλά σου αφαιρεί ένα κομμάτι αξιοπρέπειας. Σε κάνει να λες «ευχαριστώ» εκεί που θα έπρεπε να λες απλώς «ήταν υποχρέωσή σας».

Κι όμως, ευτυχώς ή δυστυχώς, ήξερα κάποιον.

Ένα τηλεφώνημα, δύο λέξεις, και ω του θαύματος, αυτό που απαιτούσε τρεις εβδομάδες θα γίνει αύριο.

Ξαφνικά, το σύστημα θεραπεύτηκε.

Η γραφειοκρατία απέκτησε αντανακλαστικά.

Η αδυναμία έγινε δυνατότητα.

Όχι γιατί άλλαξε ο νόμος, αλλά γιατί ενεργοποιήθηκε η παλιά ελληνική θεότητα, το μέσο.

Και εκεί βρίσκεται η βαθύτερη παθογένεια.

Όχι στην καθυστέρηση, αλλά στην αποδοχή της.

Όχι στη δυσλειτουργία, αλλά στην πεποίθηση πως έτσι λειτουργούν τα πράγματα.

Ένα σοβαρό κράτος δεν ζητά γνωριμίες.

Δεν λειτουργεί με συστάσεις, αλλά με κανόνες.

Δεν σε αναγκάζει να κουβαλάς ονόματα και τηλέφωνα σαν δεύτερη ταυτότητα.

Ο πολίτης πρέπει κάποτε να αισθανθεί ασφαλής στον τόπο που ζει. Να σταθεί μπροστά στο δημόσιο γραφείο χωρίς φόβο, χωρίς παρακάλια, χωρίς την ανάγκη ενός «δικού μας ανθρώπου». Να εμπιστευθεί το κράτος χωρίς να χρειάζεται μεσάζοντες.

Η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση δεν είναι διοικητική. Είναι ηθική.

Να φτάσουμε κάποτε στο σημείο όπου η πιο άχρηστη ερώτηση θα είναι και η πιο ξεχασμένη: «Ξέρεις κανέναν;»

*Ο Μάκης Αρμένης είναι δημοσιογράφος - Το κείμενο από την προσωπική του σελίδα στο FACEBOOK