Λουκάς Λουκιανός
Δασολόγος – Θηραματολόγος,
υποψήφιος διδάκτορας ΔΦΠ ΑΠΘ

Ο Κερκυραϊκός Ελαιώνας δεν αποτελεί απλώς ένα τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους· είναι ένα διαχρονικό σύμβολο του νησιού, μια ζωντανή παρακαταθήκη που διαπλέκει αισθητική, παράδοση και ιστορική μνήμη. Ωστόσο, αυτή η πολύτιμη κληρονομιά αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις, καθώς σταδιακά εκφυλίζεται σε μια ανεκμετάλλευτη ή χρηστικά αξιοποιούμενη έκταση χωρίς σαφή προοπτική βιώσιμης διαχείρισης.

Τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, η αξία του παραμένει έρμαιο των εκάστοτε οικονομικών συγκυριών και των επιλογών των μικροϊδιοκτητών, οι οποίοι, εγκλωβισμένοι στην ανασφάλεια, τον αντιλαμβάνονται είτε ως καύσιμη ύλη είτε ως εμπόρευμα χωρίς ταυτότητα. Αυτή η ψυχρή εργαλειακή προσέγγιση, αν και ακούσια, αντικατοπτρίζει την αποκοπή του ανθρώπου από το φυσικό και παραγωγικό του περιβάλλον – μια ρήξη που δεν προέκυψε τυχαία, αλλά ως αποτέλεσμα κοινωνικών, οικονομικών και πολιτισμικών μετασχηματισμών.

Άστοχες και παράνομες επεμβάσεις στο προστατευόμενο ελαιώνα του Αγίου Ματθαίου

Η καλλιέργεια της ελιάς, από άλλοτε στυλοβάτης της τοπικής οικονομίας, έχει πλέον καταστεί οικονομικά ασύμφορη. Στις σημερινές αγροοικονομικές συνθήκες, η αξιοπρεπής διαβίωση προϋποθέτει την εκμετάλλευση χιλιάδων ελαιόδεντρων – μια κλίμακα παραγωγής που ελάχιστοι γαιοκτήμονες διαθέτουν. Παράλληλα, η πλειονότητα αυτών των μεγαλοκτημόνων έχει εγκαταλείψει τις εκτάσεις τους, αναζητώντας μια αστική ζωή, όχι μόνο λόγω οικονομικής αβεβαιότητας, αλλά και εξαιτίας της έλλειψης τεχνογνωσίας, της κοινωνικής απαξίωσης του αγροτικού επαγγέλματος και της σταδιακής διάβρωσης της αγροτικής ταυτότητας.

Αντίστοιχα, οι περισσότεροι ντόπιοι αγρότες διαθέτουν μικρές εκτάσεις με λίγες δεκάδες έως εκατοντάδες ελαιόδεντρα, των οποίων η παραγωγή περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην κάλυψη προσωπικών αναγκών. Σε πολλές περιπτώσεις, το όποιο πλεόνασμα διοχετεύεται σε μεγαλέμπορους, κυρίως για εξαγωγή στην Ιταλία και τη Γερμανία, αποφέροντας ένα ετήσιο κέρδος που, ακόμη και στη βέλτιστη περίπτωση, δεν ξεπερνά τα 1.000 ευρώ – ένα ποσό εξευτελιστικό, ανεπαρκές για τη διατήρηση οποιασδήποτε βιώσιμης αγροτικής δραστηριότητας.

Η οικονομική αδυναμία των μικροϊδιοκτητών τούς οδηγεί, σχεδόν αναπόφευκτα, στην αγωνιώδη αναζήτηση απασχόλησης στον τουρισμό ή σε άλλες περιστασιακές εργασίες. Έτσι, η πνευματική ενάργεια που θα επέτρεπε την εκτίμηση του φυσικού τοπίου εξαντλείται μέσα στην κοπιαστική μονοτονία του μόχθου. Ο αγρότης-σερβιτόρος, που διεκπεραιώνει έναν ετερόφωτο ρόλο στις υπηρεσίες αναψυχής των επισκεπτών, δεν μπορεί να αισθανθεί ποιητική ευφορία μπροστά στον ελαιώνα – αντίθετα, τον αντικρίζει ως έναν βαρύ φορτίο που απαιτεί συνεχή φροντίδα και σωματική καταπόνηση. Αυτή η απόσταση μεταξύ τοπίου και ανθρώπου συχνά παρερμηνεύεται από εύπορους περιηγητές, οι οποίοι, με υπεροπτικό ύφος, αντιλαμβάνονται τον ντόπιο πληθυσμό ως ανάξιο να διαχειριστεί τον φυσικό πλούτο του νησιού.

Υποβαθμιστικές παρεμβάσεις σε ελαιόδενδρο στηθιαίας περιφέρειας 9,13 μ στον προστατευόμενο ελαιώνα του Αγίου Ματθαίου

Η προσβολή της εντόπιας υπερηφάνειας δεν περιορίζεται μόνο σε τέτοιες αντιλήψεις . Η εξιδανίκευση της Κέρκυρας από ξένους οραματιστές συνοδεύεται από μια υπόγεια διάθεση οικειοποίησης: μια φαντασίωση μετάλλαξης των ντόπιων σε υποδειγματικούς υπηρέτες ή ακόμα και εκτοπισμού τους, με αντάλλαγμα τα δελεαστικά προνόμια της οικονομικής μεγέθυνσης.

Οι Κερκυραίοι πρέπει να αντιληφθούν ότι η μόνη απάντηση σε αυτήν την προοπτική είναι η αναθεώρηση της άκριτης τουριστολαγνείας και η συνειδητή επιστροφή στον ελαιώνα – όχι ως απλή νοσταλγία, αλλά ως αναγκαιότητα οικολογικής και οικονομικής ανασύνταξης. Μια τέτοια επιστροφή, ωστόσο, δεν μπορεί να είναι αστόχαστη· πρέπει να βασίζεται στη γνώση της αξίας του πρωτογενούς τομέα και στην προτεραιότητά του έναντι μιας μονόπλευρης, ασταθούς οικονομίας. Ο ελαιώνας δεν πρέπει να εκφυλιστεί σε μια απρόσωπη φυτεία εντατικής εκμετάλλευσης, ξένη προς τη φυσιογνωμία του, αλλά να διατηρηθεί ως ένα ζωντανό τοπίο με ιστορική και αισθητική συνέχεια. Οφείλει, επίσης, να προστατευθεί από συμπεριφορές που τον μετατρέπουν είτε σε εξιλαστήριο θύμα μιας κοινωνικής αποτυχίας είτε σε αρένα απογοήτευσης και εγκατάλειψης.

ΠΗΓΗ:dasarxeio.com