Η υποκρισία ως κανονικότητα

Γράφει ο Αντώνης Κουρσάρης*

Η υποκρισία δεν είναι απλώς ένα προσωπικό ελάττωμα· είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο που διαπερνά την πολιτική, τα ΜΜΕ, την εργασία, ακόμη και τις καθημερινές μας σχέσεις. Εκδηλώνεται όταν τα λόγια αποσπώνται από τις πράξεις, όταν οι αρχές γίνονται σύνθημα και όχι δέσμευση, όταν η ηθική επιστρατεύεται επιλεκτικά — συνήθως για τους «άλλους».

Στην πολιτική, η υποκρισία φορά το κοστούμι της ευθύνης. Υπόσχεται διαφάνεια και λογοδοσία, ενώ συγκαλύπτει σκάνδαλα. Μιλά για «νόμο και τάξη», αλλά δείχνει ανοχή στην αδικία όταν αυτή εξυπηρετεί ισχυρά συμφέροντα. Επικαλείται το «κοινό καλό», την ίδια στιγμή που μετατρέπει το δημόσιο σε ιδιωτικό λάφυρο.

Στην κοινωνία, η υποκρισία γίνεται καθημερινή ρουτίνα. Καταδικάζουμε τη βία, αλλά αδιαφορούμε για τις συνθήκες που τη γεννούν. Μιλάμε για ισότητα, αλλά αποδεχόμαστε ανισότητες όταν δεν μας αγγίζουν άμεσα. Θρηνούμε συμβολικά, χωρίς να διεκδικούμε ουσιαστικές αλλαγές. Η ευαισθησία εξαντλείται σε αναρτήσεις, ενώ η πράξη αναβάλλεται επ’ αόριστον ή εξαντλείται σε ανέξοδες διαμαρτυρίες.

Οι νάρκισσοι θύτες παρουσιάζονται ως θύματα, αλλοιώνουν την πραγματικότητα, χειραγωγούν τους πρόθυμους αδύναμους γύρω τους που καλύπτουν κι αυτοί δικές τους ανάγκες, και γεμάτοι τοξικότητα καταλήγουν να πιστεύουν τις ψεύτικες ιστορίες που οι ίδιοι επινόησαν ως δικαιολογία για να νιώθουν καλύτερα για τον δρόμο που επέλεξαν.

Η υποκρισία, όμως, δεν είναι ανίκητη. Αποδυναμώνεται όταν η συνέπεια γίνεται στάση ζωής. Όταν οι πράξεις μετρούν περισσότερο από τα λόγια, όταν η κριτική στρέφεται και προς τα μέσα, όταν η ευθύνη δεν μετατίθεται διαρκώς αλλού. Η ειλικρίνεια —ακόμη κι όταν πονά— είναι πολιτική πράξη.

Σε έναν κόσμο που ανταμείβει το φαίνεσθαι, η άρνηση της υποκρισίας είναι πράξη αντίστασης. Και αυτή η αντίσταση ξεκινά από το αυτονόητο: να λέμε λιγότερα, να κάνουμε περισσότερα και να στεκόμαστε με το ίδιο μέτρο απέναντι σε όλους — πρώτα απ’ όλα απέναντι στον εαυτό μας.

*Πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (ΣΕΠΕ) Κέρκυρας