Το όνομα του νησιού εμφανίζεται για πρώτη φορά ήδη από τα μυκηναϊκά χρόνια, γύρω στο 1300 π.Χ., καταγεγραμμένο σε πινακίδα Γραμμικής Β με τη λέξη ko-ro-ku-ra-i-jo, που σημαίνει «άνδρας από την Κέρκυρα».

Σύμφωνα με τον Στράβωνα, η αρχαία Κόρκυρα ταυτίζεται με τη μυθική Σχερία, το νησί των Φαιάκων, από όπου ξεκίνησε η μεγάλη φήμη του τόπου μέσα από την Οδύσσεια του Ομήρου. Ο Οδυσσέας όταν ξέφυγε από την Καλυψώ και τελικά στην πορεία προς την Ιθάκη αντιμετώπισε την οργή του Ποσειδώνα (τον θεό της θάλασσας) που μεταμόρφωσε το πλοίο του σε βράχο ανάγκασε τον Οδυσσέα να βρει καταφύγιο στις ακτές της Σχερίας που τότε την κυβερνούσαν οι Φαιάκες.

Είναι πολλές οι εκδοχές που συνδέονται με την προέλευση του ονόματος Κέρκυρα.

Τα αρχαία χρόνια το νησί πήρε διάφορα ονόματα ανάμεσα στα οποία Μακρίς εξαιτίας του μήκους της, Δρέπανο για την ομοιότητα στο σχήμα της με το αγροτικό εργαλείο, Σχερία κατά τον μύθο η Δήμητρα παρακάλεσε τον Ποσειδώνα να σταματήσει (σχειν) τη λάσπη ενός ποταμού από τις απέναντι ηπειρωτικές ακτές για να μην ενωθεί η Κέρκυρα μαζί τους.

Με το πέρασμα των αιώνων πήρε και πολλά άλλα ονόματα μέχρι να αποκτήσει το σημερινό Κέρκυρα που οφείλεται στην νύμφη Κόρκυρα κόρη του ποταμού Ασώπου. Ο θεός Ποσειδώνας αγάπησε την όμορφη κοπέλα την έφερε στο νησί και του έδωσε το όνομά της, από τον ερωτά τους έφερε στη ζωή το Φαίακα το μυθικό γενάρχη των Φαιάκων.

Πολλοί μελετητές πιστεύουν ότι ο μύθος της νύμφης Κέρκυρας συνδέεται ετυμολογικά με την λέξη Κορυφώ από την ακρόπολη που βρίσκεται απέναντι από τη σημερινή πρωτεύουσα. Το «Κορυφώ» ή «Κορφού» που χρησιμοποιήθηκε στα βυζαντινά και μετέπειτα ενετικά χρόνια, σχετίζεται με τις δύο κορυφές του Παλαιού Φρουρίου, που δεσπόζουν στην πόλη και δημιουργούν ένα από τα πιο εμβληματικά τοπία της Μεσογείου. Από τη λέξη Κορυφώ προήλθε στην συνέχεια η λατινογενής ονομασία Corfu με την οποία είναι γνωστό το νησί στο εξωτερικό.

Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος στα «Αργοναυτικά»,  αναφέρει πως στο νησί ο Ποσειδώνας έφερε τη νεαρή κόρη του Ασωπού, Κόρκυρα (από την οποία πήρε το όνομά της) με τα ωραία της μαλλιά, μακρυά από τη γη του Φλειούντα. Στο νησί των Φαιάκων συντελέστηκε και ο γάμος του Ιάσωνα με τη Μήδεια στο ιερό σπήλαιο της Μάκρης. Το σπήλαιο ονομάζεται μέχρι και σήμερα «ιερό άντρον της Μήδειας». Ο Απολλώνιος ονόμασε το νησί «Δρέπανο» από τη λέξη «δρεπάνι» με υπόνοιες ότι κάτω από το νησί κρύβεται το δρεπάνι με το οποίο ο Κρόνος σύμφωνα με την παράδοση τεμάχισε τα γεννητικά όργανα του πατέρα του Ουρανού, από το αίμα του κατάγονται οι Φαίακες. Σε μια εναλλακτική παράγραφο αναγνωρίζει το θαμμένο δρεπάνι κάτω από το νησί και τονίζει ότι ανήκει στη θεά Δήμητρα, χάρη στο δρεπάνι σχηματίστηκε το νησί. Ένας άλλος ιστορικός βασίζεται σε μια αναφορά στα «Αργοναυτικά» με την οποία το νησί παλιά λεγόταν Μάκρις χάρη στη νοσοκόμο του Διονύσου που δραπέτευσε εκεί από την Εύβοια. Άλλα ονόματα που αναφέρονται είναι Μακρύα (πάλι από το σχήμα της), Κασσωπαία, Κέραυνα, Άρπη.

Άλλες παραδόσεις αποδίδουν την ονομασία σε ιλλυρική ρίζα, πιθανώς από τη λέξη «Κέρκουρος», που σημαίνει είδος πλοίου ή θαλάσσιου πλάσματος.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας, από τους Κορίνθιους αποίκους ως τη ρωμαϊκή, βυζαντινή, ενετική, γαλλική, ρωσοτουρκική και τελικά βρετανική κυριαρχία, η Κέρκυρα διατήρησε όχι μόνο τη στρατηγική της σημασία αλλά και την πολιτισμική της ταυτότητα. Το όνομά της δεν έσβησε ποτέ, αλλά συνέχισε να ζει, να εξελίσσεται και να διαδίδεται, παραμένοντας αναλλοίωτο στα βάθη των αιώνων.

Ακόμη και σήμερα, η Κέρκυρα, η «νησίδα των τραγουδιών και των θρύλων», είναι γνωστή με το όνομα αυτό σε όλο τον κόσμο, από τη Βρετανία ως την Ιταλία και από τα σλαβικά Βαλκάνια ως τους ταξιδιώτες της Ασίας. Το ίδιο το τοπωνύμιο αποτελεί μνημείο πολιτισμού, προφορικής παράδοσης και γεωγραφικής συνέχειας.

Νινέττα Γ. Καββαδία