Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΠΑΞΙΩΣΗΣ

Δημόσια αγαθά, αυτοδιοίκηση και η λογική της κερδοφορίας

domenico@del_bando> - Piera del Bando

Βίδο, Καθαριότητα, Ύδρευση, Άλσος Φυλακών, Γαρίτσα και μια σειρά ακόμη ζητημάτων που αφορούν τον δημόσιο χώρο και τις κοινές υποδομές της πόλης μας, δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά κακής διαχείρισης.

Αντιθέτως, μπορούν να ιδωθούν σαν εκφράσεις μιας συγκεκριμένης αντίληψης για τη λειτουργία της εξουσίας, ανεξάρτητα από το επίπεδο στο οποίο αυτή ασκείται, μέσα στο πλαίσιο της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Πρόκειται για μια αντίληψη που συνδέεται με εκείνους οι οποίοι, εκόντες άκοντες, στηρίζουν το υφιστάμενο οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο, όπου η λογική της κερδοφορίας υπερισχύει της κοινωνικής χρησιμότητας και της κάλυψης συλλογικών αναγκών.

Υπό αυτή την έννοια, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, ως χαρακτηριστική συμπύκνωση των παραπάνω, ο τίτλος του γνωστού βιβλίου του Νίκου Μπογιόπουλου:

«Είναι ο καπιταλισμός, ηλίθιε…».

Η διατύπωση αυτής της άποψης είναι πιθανό να προκαλέσει τη σιωπηλή αντίδραση όσων υποστηρίζουν ότι η ενασχόλησή τους με την αυτοδιοίκηση αποτελεί μια δραστηριότητα αποκομμένη από πολιτικές και ιδεολογικές αναφορές.

Η αντίληψη ότι η διαχείριση των τοπικών ζητημάτων μπορεί να πραγματοποιείται έξω από κοινωνικές και πολιτικές επιλογές αποτελεί, ωστόσο, μια θέση που καταρρέει στην ίδια την καθημερινή πρακτική. Οι αποφάσεις για τη διαχείριση του δημόσιου χώρου, των υπηρεσιών και των υποδομών εμπεριέχουν πάντοτε συγκεκριμένες πολιτικές προτεραιότητες.

Οι περιπτώσεις που αναφέρθηκαν στην αρχή είναι χαρακτηριστικές, χωρίς βεβαίως να αποτελούν τις μοναδικές εκφράσεις αυτής της λογικής. Η μέχρι σήμερα αντιμετώπισή τους αποτυπώνει, τη συνέπεια προς μια βασική αρχή της καπιταλιστικής οικονομίας: τη μεγιστοποίηση του κέρδους, η οποία πραγματοποιείται σε βάρος ευρύτερων κοινωνικών αναγκών.

Στον τομέα της Καθαριότητας, της Ύδρευσης και στη διαχείριση του Βίδο εμφανίζεται, η ίδια επαναλαμβανόμενη πρακτική. Η σταδιακή υποβάθμιση υπηρεσιών, η περιορισμένη λειτουργία τους ή η απαξίωση της δημόσιας παρουσίας, δημιουργούν τις συνθήκες εκείνες στις οποίες η ιδιωτική παρέμβαση παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη ή αναγκαία λύση.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο εμφανίζονται οι διακηρυγμένοι «σωτήρες», οι οποίοι παρουσιάζονται ως φορείς αποτελεσματικότητας και κοινωνικής προσφοράς, προτείνοντας τη δημιουργία εταιρικών σχημάτων και την ανάληψη δραστηριοτήτων που μέχρι πρότινος αποτελούσαν αντικείμενο δημόσιας ευθύνης. Παραδείγματα έχουμε ήδη σε κρίσιμους τομείς, όπως η Υγεία και η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Οι επιλογές αυτές, όταν υλοποιούνται, συχνά θεωρούνται αρχικά ως θετικές εξελίξεις από ένα μέρος της κοινωνίας, με το επιχείρημα της καλύτερης οργάνωσης ή της εξυπηρέτησης του πολίτη.

Ωστόσο, η πραγματική αποτίμησή τους προϋποθέτει την απάντηση σε κρίσιμα ερωτήματα:

--ποιος τελικά ωφελείται, ποιος επιβαρύνεται οικονομικά και ποιος αναλαμβάνει το κόστος των επιλογών αυτών ?

Όταν οι απαντήσεις γίνουν σαφείς, οι κοινωνικές αντιδράσεις ενδέχεται να έχουν ήδη καθυστερήσει.

Στα καθ’ ημάς, ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί το ζήτημα του αποχαρακτηρισμού του άλσους της Γαρίτσας, το οποίο έχει τεθεί με διαφορετικούς τρόπους, τόσο άμεσα όσο και έμμεσα. Η υπόθεση αυτή, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα απλό τεχνικό ή διοικητικό ζήτημα, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης αντίληψης για τη χρήση και την αξιοποίηση του δημόσιου χώρου.

Η εκτίμηση ότι συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα ενδιαφέρονται για τον θαλάσσιο χώρο και τις δυνατότητες αξιοποίησής του αποτελεί τον πυρήνα της ανησυχίας που έχει εκφραστεί από σημαντικό μέρος της κοινωνίας.

Μέχρι σήμερα, η αντίδραση των πολιτών έχει λειτουργήσει ανασταλτικά απέναντι σε αυτούς τους σχεδιασμούς, παρά τις διαμαρτυρίες των αυτοδιοικητικών αρχών ότι αδικούνται ή ότι οι προθέσεις τους παρερμηνεύονται.

Γενικότερα, η εμπορευματοποίηση του δημόσιου χώρου επιχειρείται με πολλούς τρόπους και η κοινωνική αντίδραση αποτελεί το βασικό εμπόδιο σε αυτή την κατεύθυνση.

Το ίδιο μοτίβο, εμφανίζεται και στην περίπτωση του καρνάγιου στο Κεφαλομάντουκο. Προκειμένου να εξυπηρετηθούν ευρύτερα οικονομικά συμφέροντα, υπάρχει άμεσος κίνδυνος να πληγούν επαγγελματικές δραστηριότητες που έχουν διαμορφωθεί διαχρονικά στην περιοχή, να δημιουργηθούν προβλήματα απασχόλησης και να επιβαρυνθούν οι υποδομές της πόλης.

Παράλληλα, το μελετώμενο έργο εκτιμάται ότι θα επιφέρει αρνητικές συνέπειες στη συνολική λειτουργία και φυσιογνωμία του αστικού χώρου.

Όσον αφορά το Άλσος των Φυλακών, η παρατεταμένη εγκατάλειψή του οφείλεται στο γεγονός ότι δεν έχει ακόμη εντοπιστεί ένας τρόπος αξιοποίησής του ο οποίος θα μπορούσε να αποφέρει οικονομικό όφελος σε ιδιωτικά συμφέροντα. Η δημόσια αξία ενός χώρου, δηλαδή η περιβαλλοντική, κοινωνική και πολιτιστική του σημασία, υποχωρεί όταν δεν μεταφράζεται σε άμεση οικονομική απόδοση σε ιδιώτη. Η μελέτη που παρουσιάστηκε πρόσφατα και η οποία, σύμφωνα με όσα έχουν αναφερθεί, δεν ήταν γνωστή ( στον δήμαρχο, αναμένεται να δημοσιοποιηθεί.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο σχεδιασμού και λήψης αποφάσεων στον Δήμο, καθώς και για το κατά πόσο οι διαδικασίες αυτές χαρακτηρίζονται από διαφάνεια και ουσιαστική ενημέρωση της κοινωνίας.

Για να κατανοήσει κάποιος τη λογική με την οποία αντιμετωπίζονται τα διάφορα ζητήματα στην αυτοδιοίκηση, αρκεί να εξετάζει κάθε πρόταση όχι μόνο με βάση τις εξαγγελίες, τις δημόσιες υπογραφές και τις υποσχέσεις χρηματοδότησης, αλλά κυρίως μέσα από ένα θεμελιώδες ερώτημα: ποιος τελικά ωφελείται και με ποιον τρόπο.

Γιατί πίσω από κάθε επιλογή που αφορά τον δημόσιο χώρο, τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις κοινές υποδομές δεν υπάρχουν μόνο τεχνικές λύσεις ή διοικητικές αποφάσεις

Υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις για το τι αποτελεί δημόσιο αγαθό, ποιος πρέπει να έχει πρόσβαση σε αυτό και ποια θέση πρέπει να κατέχει το οικονομικό κριτήριο στη διαχείριση της συλλογικής ζωής.

Έτσι, τα ζητήματα του Βίδο, της Καθαριότητας, της Ύδρευσης, της Γαρίτσας και του Άλσους των Φυλακών δεν αποτελούν απομονωμένα περιστατικά, αλλά τις επιμέρους εκφράσεις μιας ευρύτερης σύγκρουσης ανάμεσα στην κοινωνική ανάγκη και στη λογική της κερδοφορίας.