Γράφει ο Μάκης Αρμένης*

Υπάρχουν στιγμές που μια πόλη παύει να κατοικείται και αρχίζει να καταναλώνεται.

Δεν συμβαίνει απότομα. Δεν ακούγεται κάποιος θόρυβος, δεν πέφτει κάποια καμπάνα, δεν βγαίνει κάποια επίσημη ανακοίνωση. Συμβαίνει αθόρυβα, σχεδόν ευγενικά. Ένα ακόμα κατάστημα που αλλάζει χρήση. Ένα ακόμη σπίτι που γίνεται βραχυχρόνια μίσθωση. Ένα ακόμη καντούνι που παύει να ανήκει στους ανθρώπους του και παραδίδεται στη λογική της διέλευσης, της φωτογραφίας, της ταχύτητας και του ταμείου.

Κάποτε η παλιά πόλη της Κέρκυρας ήταν τόπος ζωής. Σήμερα κινδυνεύει να γίνει σκηνικό ζωής. Και η διαφορά είναι τραγική.

Χθες, η Aliki Katsarou μέσα από το άρθρο της και από την εμπειρία της στο πρόγραμμα του Δήμου για τη γνωριμία μαθητών δημοτικού και γυμνασίου με την Παλιά Πόλη, περιέγραψε με ακρίβεια αυτή τη σιωπηλή αλλοίωση. Εκεί όπου η ιστορία θα έπρεπε να συναντά τη μνήμη και τη χαρά της ανακάλυψης, αποκαλύπτεται συχνά μια άλλη πραγματικότητα, σκληρότερη και πιο πεζή.

Όταν μια σχολική περιήγηση αναγκάζεται να διακόπτεται συνεχώς, από οχήματα φορτοεκφόρτωσης, όταν μπροστά από σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος δεσπόζουν παρκαρισμένα φορτηγά, όταν οι φωνές των ξεναγών, των ομάδων επισκεπτών και της αδιάκοπης εμπορικής δραστηριότητας σκεπάζουν τη φωνή της ίδιας της πόλης, τότε δεν έχουμε απλώς τουριστική πίεση. Έχουμε πολιτισμική υποχώρηση.

Όταν το παιδί δεν μπορεί να σταθεί για να ακούσει την ιστορία του τόπου του, γιατί μπροστά του περνά η βιασύνη του κέρδους, τότε κάτι βαθύτερο χάνεται. Η πόλη παύει να μορφώνει και αρχίζει απλώς να εξυπηρετεί.

Η πόλη γεμίζει τραπέζια, καφέ, τουριστικά καταστήματα και χρήσεις που υπηρετούν μόνο τον περαστικό και όχι τον μόνιμο κάτοικο. Το κέντρο αδειάζει από ζωή και γεμίζει από κατανάλωση. Οι κάτοικοι απομακρύνονται, οι νέοι αδυνατούν να στεγαστούν, οι καθημερινές ανάγκες υποχωρούν μπροστά στην οικονομία της μιας σεζόν.

Και το πιο επικίνδυνο δεν είναι η υπερβολή. Είναι η συνήθεια.

Συνηθίσαμε να θεωρούμε φυσικό αυτό που είναι βαθιά αφύσικο. Συνηθίσαμε να μην βρίσκουμε σπίτι για τους νέους ανθρώπους της πόλης. Συνηθίσαμε να θεωρούμε πρόοδο την εξαφάνιση του μόνιμου κατοίκου. Συνηθίσαμε να λέμε «έτσι είναι ο τουρισμός» όπως παλιά λέγαμε «έτσι είναι ο καιρός».

Όχι. Δεν είναι ο καιρός. Είναι πολιτική επιλογή.

Ο υπερτουρισμός δεν γεννήθηκε στα καντούνια. Δεν αποφασίστηκε από τον μικρό επαγγελματία που παλεύει να πληρώσει ενοίκιο, ρεύμα και προσωπικό. Δεν είναι ευθύνη μόνο του εμπόρου, του ξενοδόχου ή του καταστηματάρχη που προσπαθεί να επιβιώσει. Όπως σωστά επισήμανε και η Αλίκη Κατσάρου, η ρίζα βρίσκεται αλλού. Στο κεντρικό κράτος που αντιμετωπίζει τα νησιά ως εποχικά ταμεία είσπραξης και όχι ως ζωντανούς οργανισμούς.

Η αυτοδιοίκηση, αποδυναμωμένη από πόρους, προσωπικό και θεσμικά εργαλεία, καλείται να διαχειριστεί μια λαίλαπα χωρίς πραγματικά μέσα άμυνας. Να κρατήσει όρθια μια πόλη με δεμένα χέρια. Δεν εκδίδει η ίδια άδειες για το μοντέλο της μονοκαλλιέργειας του τουρισμού, ούτε αποφασίζει για την ανεξέλεγκτη επέκταση των ενοικιαζόμενων αυτοκινήτων που έχουν κατακλύσει το νησί, ούτε για τη συνολική πίεση που ασκεί η τουριστική βιομηχανία.

Μπορεί όμως να δώσει μικρές, ουσιαστικές μάχες. Να καθορίσει στάσεις και διαδρομές για τα τουριστικά λεωφορεία, να οργανώσει καλύτερα τις ώρες και τους χώρους φορτοεκφόρτωσης, να προστατεύσει ζώνες διέλευσης, να υπερασπιστεί το δικαίωμα του κατοίκου να περπατά στην πόλη του χωρίς να αισθάνεται ξένος.

Αυτές οι μάχες ίσως μοιάζουν μικρές για όσους μετρούν μόνο επενδύσεις και ποσοστά. Δεν είναι. Είναι οι πραγματικές μάχες του πολιτισμού. Γιατί ο πολιτισμός δεν κρίνεται μόνο στα μνημεία, αλλά στον τρόπο που ένα παιδί περπατά ασφαλές προς το σχολείο του και ένας ηλικιωμένος μπορεί να σταθεί στην πλατεία χωρίς να παραμερίζεται από τη βιασύνη της τουριστικής κατανάλωσης.

Δεν θα αλλάξουμε τον κόσμο σε μία δημοτική συνεδρίαση. Μπορούμε όμως να υπερασπιστούμε την ακτίνα της ευθύνης μας. Και πολλές μικρές νίκες, όταν αποκτούν διάρκεια, παύουν να είναι μικρές. Γίνονται η σιωπηλή άμυνα μιας κοινωνίας που αρνείται να παραδώσει την πόλη της αμαχητί.

Αν η πόλη πάψει να ανήκει στους κατοίκους της, τότε δεν θα έχουμε πετύχει ανάπτυξη. Θα έχουμε οργανώσει μια ακριβή μορφή ερήμωσης.

Και τότε, πράγματι, θα έχουμε μείνει μόνο με τους αριθμούς.

Του κέρδους φυσικά.

*Ο Μάκης Αρμένης είναι δημοσιογράφος - Το κείμενο από την προσωπική του σελίδα στο FACEBOOK