Το πρόσφατο δυσάρεστο συμβάν με τη σελίδα της «Φαιακίας» δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά έναν καθρέφτη της πραγματικής ποιότητας της δημοκρατίας στο διαδίκτυο.

Φαινομενικά, ο ψηφιακός χώρος δίνει τη δυνατότητα στον καθένα να εκφραστεί ελεύθερα. Δεν αναφερόμαστε, βεβαίως, σε εκείνους που εκμεταλλεύονται την ανωνυμία για να εκτοξεύουν χυδαιότητες ή να αυτοανακηρύσσονται αυθεντίες, ενώ οι γνώσεις τους σπάνια ξεπερνούν τον… Καζαμία του Σαλίβερου. Αναφερόμαστε στους πολίτες που επιχειρούν να αρθρώσουν λόγο και να βρουν κοινό πρόθυμο να ακούσει και να ανταποκριθεί.

Κι όμως, αυτή η ελευθερία έχει όρια — όρια αόρατα αλλά απολύτως υπαρκτά, τα οποία θέτει ένας σύγχρονος «μεγάλος αδελφός». Όταν η φωνή ξεφύγει από τα ανεκτά πλαίσια και γίνει ενοχλητική για εκείνους που κατέχουν εξουσία, η «εξαφάνιση» από τον ψηφιακό χάρτη, προσωρινή ή μόνιμη, είναι ένα πολύ πιθανό ενδεχόμενο.

Όμως, μέχρι να φτάσει κανείς σε αυτό το σημείο «ενόχλησης», το διαδίκτυο λειτουργεί με δύο τρόπους. Από τη μία πλευρά, η πληροφορία διακινείται με πρωτοφανή ταχύτητα. Από την άλλη, η ίδια αυτή ταχύτητα γίνεται παγίδα: η πληροφορία καταναλώνεται άκριτα, όπως ακριβώς σερβίρεται. Η διασταύρωση, η αμφισβήτηση, η στοιχειώδης κριτική σκέψη παραμένουν προνόμιο των λίγων, ακόμη κι όταν το ψέμα ή η παραποίηση είναι κραυγαλέα.

Στις αρνητικές όψεις του διαδικτύου συγκαταλέγεται και ένα βαθύτερο κοινωνικό φαινόμενο: η ψευδαίσθηση της συμμετοχής. Πολίτες αγανακτισμένοι με κρίσιμα ζητήματα — την ακρίβεια, την υγεία, την παιδεία και άλλα πολλά — εκτονώνονται πίσω από ένα πληκτρολόγιο και περιορίζονται εκεί. Η οργή μετατρέπεται σε σχόλιο, και το σχόλιο σε εκτόνωση χωρίς συνέχεια, χωρίς πράξη, χωρίς πραγματική συμμετοχή σε δράση για αλλαγές.

Στην ουσία, η συντριπτική πλειοψηφία δεν «διαβάζει στο διαδίκτυο» — «διαβάζεται» από αυτό. Οι αλγόριθμοι καθορίζουν τι θα δούμε, τι θα πιστέψουμε, τι θα αγνοήσουμε. Η ελευθερία μετατρέπεται σε κατευθυνόμενη εμπειρία.

Έτσι, καθίσταται πλέον σαφές ότι το διαδίκτυο απέχει πολύ από το να αποτελεί έναν αυθεντικό χώρο δημοκρατικής λειτουργίας. Αντίθετα, λειτουργεί κυρίως σαν ένας ελεγχόμενος μηχανισμός πληροφόρησης και εκτόνωσης.

Και αυτή είναι η σκληρή, μαύρη αλήθεια — την οποία μάθαμε… από το διαδίκτυο.

ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΦΑΙΑΚΩΝ