Γράφει ο Αλέκος Πρίφτης

Στην επιβλητική σάλα ενός ιταλικού μπαρόκ παλατιού του 18ου αιώνα που μόλις είδατε -στη σύγχρονη εκδοχή της βέβαια, αφού η φωτογραφία έχει ηλικία εβδομήντα ημερών και μας παραχωρήθηκε γι' αυτό το δημοσίευμα- συνομολογήθηκε στις 26 Σεπτέμβρη 1944, σαν σήμερα δηλαδή πριν από 82 χρόνια, ενώ την Ελλάδα πλάκωνε ακόμα η χιτλερική μπότα, μια δραματική Συμφωνία. Δεκατέσσερις μέρες μετά, την πρώτη μέρα της απελευθέρωσης της Κέρκυρας από τον ναζιστικό ζυγό, εν ονόματι εκείνης της Συμφωνίας ένας Αμερικανός λοχαγός του υπό βρετανική διοίκηση Στρατηγείου της Μέσης Ανατολής επέβαλε στο νησί μονοκρατορία του ισχνού ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα· με συνέπεια, μεταξύ άλλων, λίγο αργότερα μέλη και στελέχη του κυρίαρχου ΕΑΜ/ΕΛΑΣ Κέρκυρας να καταφεύγουν καταδιωκόμενοι σε σπηλιές στην ύπαιθρο για να σωθούν.

Ήταν 26.9.1944, μέρα Σάββατο, όταν στο βασιλικό ανάκτορο Reggia di Caserta στην πόλη Καζέρτα του ιταλικού Νότου, πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας της Καμπανίας, όπου έδρευε το Συμμαχικό Στρατηγείο της Μεσογείου, υπογράφτηκε ανάμεσα στον ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ και άλλους φορείς, με πρόταση του πολιτικού Γεωργίου Παπανδρέου ως πρωθυπουργού της εξόριστης κυβέρνησης «Εθνικής Ενότητας» του Καΐρου και πανομοιότυπη εισήγηση του λεγόμενου Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής που τελούσε υπό βρετανική διοίκηση, το γνωστό ως Συμφωνία της Καζέρτας ιστορικό συμφωνητικό για τη μετάβαση στην μετακατοχική Ελλάδα. Οι ναζί, τότε, είχαν αρχίσει να αποχωρούν από τα ελληνικά εδάφη άρον-άρον και όπως-όπως, υπό την πίεση του ΕΛΑΣ, προσπαθώντας να αποφύγουν τη βέβαιη «τανάλια» του σοβιετικού Κόκκινου Στρατού, καθώς αυτός προέλαυνε απελευθερώνοντας σειρά βαλκανικών χωρών από το ναζιστικό κτήνος.   

Και, φευ, ο «κλήρος» έπεσε στην Κέρκυρα, ευρύτερα στη «βορειοδυτική Ελλάδα», ως το «μερτικό» του αγγλόφιλου ΕΔΕΣ στη μοιρασιά της προσωρινής -μέχρι την εγκατάσταση της κυβέρνησης του Καΐρου στην Αθήνα- μεταπολεμικής πρωτοκαθεδρίας στις διάφορες περιοχές της χώρας, αφού αυτός μόνο σε τμήματα της Ηπείρου διατηρούσε κάποιες σημαντικές δυνάμεις, δρώντας πότε-πότε ενάντια στους Γερμανούς και πιο συχνά συνεργαζόμενους μαζί τους, αφού τους ένωνε κάπως σαν νύχι-κρέας το αντίπαλο δέος του ΕΛΑΣ και του πρωτοκαπετάνιου του Άρη Βελουχιώτη. 

Τι και αν φίλοι και εχθροί του ΕΑΜ ομολογούσαν ότι εκείνο είχε μακράν με το μέρος του την πλειονότητα του κερκυραϊκού λαού και ο ΕΛΑΣ του με το 10ο Σύνταγμά του οργανωμένο πια από εφεδρικό σε τακτικό Σώμα κυριαρχούσε, όπως ο ίδιος ο ΕΔΕΣ ομολογούσε σε έγγραφά του! Τον πρώτο λόγο, την ηγεμονία, τα πρωτεία, μιαν ανωτερότητα, την προτεραιότητα με άλλα λόγια στην κυριαρχία στην Κέρκυρα θα είχε ο ηπειρωτικός κατά βάση ΕΔΕΣ! 

Την «πρωτιά» του στο νησί των Φαιάκων, καθώς και -το πιο οδυνηρό βέβαια- την πρωτοκαθεδρία στα ελληνικά πράγματα ενός Βρετανού στρατηγού ως εκπροσώπου των Συμμάχων «υπό τας διαταγάς του οποίου η Ελληνική Κυβέρνησις έθεσεν όλας τας εν Ελλάδι δρώσας Ελληνικάς δυνάμεις» και ορισμένα άλλα τόσο σημαντικά πράγματα για το αύριο της ελεύθερης Ελλάδας, συνυπέγραψαν τα συμβαλλόμενα μέρη, με τη συγκατάθεση εκπροσώπων του ισχυρότατου τότε Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας· που εύλογα νοιαζόταν πολύ μη τυχόν και οι εξελίξεις στη χώρα σταθούν αιτία διαμάχης στους κόλπους του αντιχιτλερικού συνασπισμού καθώς ακόμα μαινόταν ο πόλεμος διεθνώς, ενώ αφοσιωμένο όπως ήταν στον αντιχιτλερικό αγώνα δεν είχε προσανατολιστεί κατάλληλα ώστε να καθοδηγήσει νικηφόρα τον λαό, σε περίπτωση άσκησης βίας από τους Βρετανούς και τους Έλληνες συμμάχους τους.

Ήταν σαφής η Συμφωνία, που συνοδευόταν από Παράρτημα με σχετικούς χάρτες, ως προς αυτό: «Ο Στρατηγός Ζέρβας θα συνεχίσει να δρα εντός των εδαφικών ορίων της συμφωνίας της Πλάκας (σ.σ. προγενέστερης συμφωνίας ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ με βρετανική μεσολάβηση για τα βασικά γεωγραφικά όρια δράσης κάθε οργάνωσης και τη μεταξύ τους σύμπραξη εναντίον του εχθρού) και θα συνεργάζεται μετά του Στρατηγού Σαράφη δια την παρενόχλησιν της γερμανικής υποχωρήσεως εντός της περιοχής μεταξύ των βορείων ορίων της συμφωνίας Πλάκας και της Αλβανίας». Συγχρόνως, προέβλεπε κάποιες ευθύνες-υποχρεώσεις: «Καθ' ον χρόνον θα απελευθερούται το έδαφος, αμφότεροι οι Διοικηταί (σ.σ. του ΕΛΑΣ ο Στέφανος Σαράφης και του ΕΔΕΣ ο Ν. Ζέρβας) θα είναι υπεύθυνοι προσωπικώς εις τον Διοικητήν της Δυνάμεως (σ.σ. του επικεφαλής των βρετανικών στρατευμάτων στην περιοχή Ρόναλντ Σκόμπι) δια: Ι. Την τήρησιν του Νόμου και της τάξεως εις τα εδάφη όπου δρουν αι δυνάμεις των, ΙΙ. Την αποφυγήν εμφυλίου πολέμου και των φόνων Ελλήνων παρ' Ελλήνων, ΙΙΙ. Την παράλειψιν επιβολής οιασδήποτε ποινής και αδικαιολογήτων συλλήψεων, IV. Την συνδρομήν των εις την αποκατάστασιν της νομίμου πολιτικής εξουσίας (...)». Υπήρχαν, συνεπώς, κάποιοι όροι στην άσκηση κυριαρχίας.

Να τι συνέβαινε εν τω μεταξύ στην κατεχόμενη Κέρκυρα, ήδη από τον Αύγουστο, καθώς και πόσες αναστολές προκάλεσε το κλίμα αναμονής της Συμφωνίας της Καζέρτας, όπως βεβαιώνει έγγραφο του  διοικητή του 4ου λόχου του κερκυραϊκού Συντάγματος του ΕΛΑΣ με έδρα το χωριό Σκριπερό, λοχαγού Κίμωνα Καλοδίκη, ενσωματωμένο σε ιδιωτικό αρχείο στα Αρχεία Νομού Κέρκυρας των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΑΝΚ - ΓΑΚ): 

Τις 10 Αυγούστου του 1944, διετάχθη γενική επιφυλακή του Λόχου και όλου του 10ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Ήρθε η 24 ή 25 Σεπτεμβρίου του 1944 και έρχεται διαταγή να κινηθούμε προς υψώματα Τρουμπέτα, η κίνησις να γίνη το σούρουπο και να καταλάβουμε θέσεις στα υψώματα που βρίσκονταν από τη μια μεριά και από την άλλη του δρόμου, και να περιμένουμε διαταγές. Πράγματι κινηθήκαμε σούρουπο και χωρισμένοι σε μικρές ομάδες: δύναμις 40-45 άνδρες με οπλισμό 2 οπλοπολυβόλα Χότσικες (τσεχοσλοβάκικα), εν Βαρτελόζ και όπλα, λίγα Μανλίχερ επαναληπτικά, και τα περισσότερα Ιταλικά. Σφαίρες είχαμε πολλές, καθώς και αρκετές επιθετικέ χειροβομβίδες. Αφού φθάσαμε στις καθορισμένες θέσεις, κατά μικρές ομάδες όχι βέβαια από το Δημόσιο δρόμο, αλλά από μονοπάτια εκατέρωθεν του δρόμου, οι θέσεις αυτές βρίσκοταν μέσα σε αμπέλια και πίσω από ελιές, αναπτυχθήκαμε και περιμέναμε διαταγές. 

Μέσα σε δυο τρεις ώρες από την ανάπτυξι του Λόχου έρχεται διαταγή να συμπτυχθούμε στη βάση μας, πράγμα το οποίον και έγινε με όλες τις προφυλάξεις (νύχτα πλέον) για να μη πέσουμε στην αντίληψη των Γερμανών. 

Ο Κ. Καλοδίκης στο οκτασέλιδο κείμενό του «Μαρτυρία του Αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης στην Κέρκυρα Κίμωνα Καλοδίκη Αξ/κού του ΕΛΑΣ, Διοικητή 4ου Λόχου 10ου Συντ. Πεζικού» συνέδεε τη ματαίωση της επίθεσης με την αναμενόμενη Συμφωνία της Καζέρτας και τη στάση του ΕΔΕΣ.

Με επίκληση σε πρώτη φάση της λεγόμενης Συμφωνίας της Πλάκας, που είχε συναφθεί στα Άγραφα τα τέλη Φλεβάρη του 1944 ανάμεσα σε ηγέτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, ο τελευταίος αξίωνε από τον τοπικό ΕΛΑΣ να μη προχωρά στην Κέρκυρα σε επιθέσεις στους Γερμανούς χωρίς τη συγκατάθεσή του. Στην περίπτωση εκείνη η τοπική ηγεσία του ΕΔΕΣ διαφώνησε έντονα και ο Κίμων Καλοδίκης και οι συμμαχητές του προτίμησαν, για χάρη της επίπλαστης βέβαια «εθνικής ενότητας», να γυρίσουν στα σπίτια τους.

Ανάλογες - και πολύ πιο επιτακτικές - έγιναν, πάλι για την «εθνική ενότητα» οι απαιτήσεις του τοπικού ΕΔΕΣ μετά τις 26 Σεπτέμβρη 1944 έως και τις 10 Οκτώβρη που το νησί άδειασε από ναζί, για ματαίωση κάθε επιθετικής δράσης του ΕΛΑΣ Κέρκυρας, με επιχείρημα την αποφυγή «αντιποίνων» σε βάρος του λαού από την πλευρά των Γερμανών. Στις 8 Οκτώβρη στον κόλπο της Μεσογγής αποβιβάστηκε, ανενόχλητη από τους ναζί, ευάριθμη ηπειρωτική δύναμη του ΕΔΕΣ, που αξίωσε πλήρη υποταγή - και αφοπλισμό μάλιστα - του ΕΛΑΣ εν ονόματι της Συμφωνίας της Καζέρτας και ξεκαθάρισε ότι δεν δεσμεύεται από προκαταρκτική συμφωνία των μονάδων του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ της πόλης του νησιού για συνεργασία και ειρηνικό «modus vivendi». Δύναμη ΕΔΕΣιτών επέτρεψε στον διοικητή των ναζιστικών στρατευμάτων, Γιέγκερ, να περάσει ανενόχλητος μέχρι την περιοχή της Λευκίμμης, απ' όπου δραπέτευσε στη Θεσπρωτία - κι εκεί, προτού διαφύγει για τα καλά μεταμφιεσμένος, βρήκε το τέλος που του άξιζε, έστω χωρίς δίκη, για όσα διέπραξε στο νησί μας. Ευτυχώς για τον τόπο, στις 9 Οκτώβρη το βράδυ, με κοινή απόφαση του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ, ενώ οι ηγεσίες τόσο του ΕΔΕΣ όσο και του ΕΑΜ διαφωνούσαν, χάρη σε ειδική - και αιματηρή - στρατιωτική επιχείρηση, με επικεφαλής τον καπετάνιο του ΕΛΑΣ, Χρήστο Βουνιώτη, σώθηκε από γερμανική ανατίναξη μέρος βασικών υποδομών της πόλης. Στις 8 Οκτώβρη ο μέχρι τότε και επί μακρόν στρατιωτικός διοικητής του ΕΛΑΣ, Σπύρος Τριβιζάς, είχε σε προσωπική βάση δηλώσει αποδοχή των αξιώσεων του ηπειρωτικού ΕΔΕΣ και η Νομαρχιακή Επιτροπή του ΕΑΜ όρισε νέο στρατιωτικό διοικητή του ΕΛΑΣ τον αρνητή κάθε πρόωρης παράδοσης των όπλων αξιωματικό, Αλέκο Πρίφτη, διοικητή της διλοχίας Όρους - Γύρου. Θα περνούσαν μήνες ακόμα, ώσπου ο δημοσιογράφος και εκδότης εφημερίδας, Κώστας Δαφνής, πολέμιος του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και επικριτής των ακροτήτων του ΕΔΕΣ, να αρχίσει να αποκαλύπτει με έγγραφα-ντοκουμέντα μιαν αισχρή συμπαιγνία Γερμανών - Βρετανών - ΕΔΕΣ - Μητρόπολης Κέρκυρας σε βάρος του κερκυραϊκού λαού, για τη «μεταβίβαση της εξουσίας».

Στην εφημερίδα «Η Φωνή του Λαού» του ΕΑΜ Κέρκυρας, ο Αλέκος Πρίφτης στις 31 Γενάρη 1946, σε θέμα του με τίτλο «Κριτική και ευθύνες», ήταν κατηγορηματικός στο τι συνέβη ιδιαίτερα από το καλοκαίρι του 1944 και η Κέρκυρα θρήνησε βέβαια κι άλλα θύματα έως την απελευθέρωσή της:

Ο ΕΔΕΣ στην αντεθνική σύζευξή του με τους Γερμανούς, Τάγματα Ασφαλείας κτλ., ήταν ταυτόχρονα και άγγλος μισθοφόρος και οι μισθοφόροι δεν κάνουν αντίσταση. Αγοράζονται και πουλιούνται. Έτσι το συνολικό βάρος της Κερκυραϊκής Αντίστασης έπεσε πάνω στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ. 

Από τις 28)8)1944 ο ΕΛΑΣ ήταν κινητοποιημένος στα Γύρου, έτοιμος να χτυπήσει τους Γερμανούς. Το Γεν. Στρατηγείο διατάσσει συνεργασία με τον ΕΔΕΣ. Είναι η εποχή της Εθνικής Ενότητας. Μακριές συνεννοήσεις με τον ταγ)χη Γιάννη Μεταξά του ΕΔΕΣ δεν καταλήγουν σ' αποτέλεσμα. Τον αντικαθιστά ο αντισυν)χης Μουρτίκας Ν. Ο ΕΔΕΣ δείχνει καθαρά πως δε θέλει να χτυπήσει τους Γερμανούς. Μ' αξίωσή του η Στρατιωτική Διοίκηση καθορίζει σκοπό την εξασφάλιση της τάξης μετά την αποχώρηση των Γερμανών! Δε θέλει να χτυπήσει. Μανουβράρει σκόπιμα εν όψει της Καζέρτας και δε μπορεί βέβαια να παλαίψει με τους Γερμανούς που τον προστάτεψαν ένα χρόνο στη Λάκκα - Σούλι.

Τα πράγματα, όσον αφορά τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε τη Συμφωνίας της Καζέρτας, είχαν γίνει ήδη σαφή σε θέμα με τον τίτλο «Ο ΕΛΑΣ της Κέρκυρας», δημοσιευμένο στη «Φωνή του Λαού» στις 25 Σεπτέμβρη 1945. Σταχυολογούμε στοιχεία του, ενοποιώντας τα:

Τις 24 Αυγούστου η Διοίκηση του Συν)τος αποφασίζει να χτυπήσει τους Γερμανούς στα Γύρου, το Όρος και τη Λευκίμμη. Η κινητοποίηση στα Γύρου - Όρος ήταν κάτι το αφάνταστο. Ξεπήδησε ένας πραγματικός στρατός. Στη σύνδεση με τους γερμανούς, που βρισκόμαστε σε επαφή, συλλαμβάνεται και εκτελείται ο Καπετάνιος Διμοιρίας Γιάννης Μακρής. Το 10 Σύν)γμα ΕΛΑΣ από εφεδρικό γίνεται μόνιμο. Εντολή όμως του Γεν. Στρατηγείου του ΕΛΑΣ καθόριζε ότι πρέπει να επιτύχουμε συνεργασία με τον ΕΔΕΣ. Οι συνομιλίες με τον ΕΔΕΣ (μερικές ομάδες) σταμάτησαν την επιχείρηση. Αποτέλεσμα ήταν η Κοινή Στρατιωτική Διοίκηση. Οι Γερμανοί αρχίζουν να φεύγουν. Το Σύν)γμα ετοιμάζεται. Δυστυχώς προ της απειλής να καταστρέψουν την πόλη δεν τους κτυπήσαμε ανοιχτά. Μα η πρόληψη καταστροφών και η προστασία του νησιού επιβάλλει συνεχή επαγρύπνηση. Δύο διμοιρίες από τα Γύρου ένα βράδυ βροχερό, περνάνε την Πυλλίδα και ενισχύουν το λόχο Άη - Γιαννιού. Ο αφοπλισμός 3 Γερμανικών φυλακίων, η σύλληψη και ο αφοπλισμός 40 Γερμανών, η αιχμαλωσία άλλων 30, τα λάφυρα σε πολεμικά όπλα και υλικά, η επιδρομή Όρχου αυτοκινήτων και η αρπαγή 4 αυτοκινήτων και 3 μοτοσυκλεττών (μεταξύ των οποίων το αυτοκίνητο - συνεργείο τους, απαραίτητο στην υποχώρησή τους), είναι οι επιτυχίες του Συν)τος. Η αποκοπή όμως των καλωδίων ανατίναξης του λιμανιού με το σκοτωμό Πολωνού στρατιώτη, που από καιρό βρισκόμαστε σε επαφή μαζύ του για το σκοπό αυτό, είναι η μεγαλύτερη επιτυχία του Συν)τος (...) Τις 10 Οκτωβρίου 1944 η Κέρκυρα ελευθερώνεται. Από τις 8)10)44 το βράδυ, με την ανοχή των Γερμανών, αποβιβάστηκαν στη Μεσογγή μικρές δυνάμεις του ΕΔΕΣ υπό τον Ταγ)ρχη Δ. Σαρρή. Η πρώτη τους φροντίδα ήταν να συλλάβουν μία περίπολο του ΕΛΑΣ, να την αιχμαλωτίσουν και να την αφοπλίσουν. Έτσι εννοούσαν τον αγώνα κατά των Γερμανών.Τελεσιγραφικά ο Σαρρής ζήτησε την αποστράτευση του ΕΛΑΣ και την εκκένωση της πόλης. Η νέα διοίκηση του Συν)τος, από τους Αλέκο Πρίφτη και Χρ. Βουνιώτη, δεν δέχτηκε το προσβλητικό τελεσίγραφο, όμως άφησε τον ΕΔΕΣ να μπει στην πόλη. Η Καζέρτα τοποθετούσε την Κέρκυρα στην περιοχή πρωτοβουλίας επιχειρήσεων του ΕΔΕΣ. Ζητήσαμε από τους συμμάχους να μεταφερθούμε αντίκρυ και να πολεμήσουμε, όπου οι ανάγκες το καλούσαν. Δεν μας το επέτρεψαν. Εν τω μεταξύ αρχίζει το όργιο τρομοκρατίας του ΕΔΕΣ. Η Διοίκηση του Συντ)τος ανεπιφύλαχτα αναφέρει με έγγραφό της συνολική δύναμη, οπλισμό και θέσεις τμημάτων. Αποφύγαμε ν' απαντήσουμε στις αναρίθμητες προκλήσεις του ΕΔΕΣ, που πολλές φορές έθιγαν την ίδια την Ελασίτικη τιμή μας. Όταν αργότερα ο αντιπρόσωπος του (Βρετανού διοικητή στην Ελλάδα) κ. Σκόμπυ μας κάλεσε να πειθαρχήσουμε σε διαταγή του Ζέρβα, και ν' αφοπλιστούμε, απαντήσαμε ότι θα πειθαρχήσουμε απροφάσιστα σε διαταγή προερχόμενη από το Γεν. Στρατηγείο μας. Ο ερχομός του πράκτορα του Παπανδρέου, Μακκά (σ.σ. πρώτου μετακατοχικού πολιτικού διοικητή των Ιονίων Νήσων), η αποτυχία των προσπαθειών του ΕΔΕΣ και των Άγγλων να μας αφοπλίσουν με την απάτη, η αδυναμία του λιροσυντήρητου ΕΔΕΣ να μας αφοπλίσει βίαια, εξενεύρισε τους εδώ συμμάχους μας.Τις 26)10)44, ύπουλα και άνανδρα, ενώ «καλούσαν τη Διοίκηση του Συν)τος για λύση επισιτιστικών ζητημάτων» την απεμόνωσαν και αφόπλιζαν τους λόχους του Συν)τος οι Βρεττανοί και ο ΕΔΕΣ με αντιπρόσωπους της Χωρ)κής και της Αστυνομίας. «Την αγανάκτηση και την πίκρα μας αυτή κρύψαμε βαθειά στη καρδιά μας, βάζοντας πάνω απ' όλα τα Εθνικά συμφέροντα, την εξυπηρέτηση της Εθνικής Ενότητας του λαού μας και την εξασφάλιση ομαλού πολιτικού βίου στο νησί μας» (από την Ημερ. Δ)γή τής 25)10)44 του 10 Συν)τος ΕΛΑΣ). Η πολιτική των Άγγλων στην Ελλάδα ξεκαθαρίστηκε πλέον. Οι προθέσεις τους φάνηκαν. Να η πρώτη τους εκδήλωση που οδήγησε στο Δεκέμβρη.

Ξημέρωσε η Κέρκυρα στις 10 Οκτώβρη 1944 χωρίς ναζί, με τοιχοκολλημένο στην πόλη και σε χωριά το έγγραφο-Προκήρυξη που μόλις είδατε. Σε τυπογραφείο είχαν ξαγρυπνήσει, ειπώθηκε,  υποστηρικτές του ΕΔΕΣ και των Άγγλων. Ήταν ένα φιρμάνι με υπογραφές στρατιωτικών απεσταλμένων των ΗΠΑ και της Βρετανίας. Πρώτο-πρώτο ήταν το όνομα του Αμερικανού Ε. Ρότζερς. Εν ονόματι των «Συμμάχων» και της Καζέρτας, διατασσόταν μονομερής αφοπλισμός του ΕΛΑΣ και υποταγή του στην εξουσία φερμένης από την Ήπειρο δύναμης του ΕΔΕΣ: «η Κέρκυρα θα τελή υπό τον έλεγχο του Στρατηγού Ζέρβα και των Εθνικών ομάδων του» και «πάσα άλλη Οργάνωσις και άπαντες οι πολίται δέον να καταθέσουν αμέσως τα όπλα και να παραδώσουν ταύτα εις την Συμμαχικήν Αποστολήν». Απαιτούσε «πλήρη συνεργασία με τας δυνάμεις του Στρατηγού Ζέρβα δια την τήρησιν του Νόμου και της τάξεως».

Μόνο λίγες ώρες αργότερα, εκείνη τη μέρα που η Κέρκυρα ανάσαινε λεύτερη, σε καίρια σημεία της πόλης παρατάχθηκε δύναμη του ΕΔΕΣ με πολυβόλα και ακολούθησε ένοπλο χτύπημα λαϊκής συγκέντρωσης στο κέντρο της πόλης, που είχε ως  βασικό ομιλητή τον Γραμματέα της Νομαρχιακής Επιτροπής του ΕΑΜ Ερωτόκριτο Μωραΐτη (βλ. πάνω τον ίδιο στο βήμα εκείνης της σχεδόν ολοήμερης συγκέντρωσης-κινητοποίησης που εξελίχθηκε σε διάφορα σημεία, σε φωτογραφία από το αρχείο του)· ένα χτύπημα-προάγγελο όσων ακολούθησαν στην Αθήνα μετά από δύο περίπου μήνες. Προς τιμή του ο Ρότζερς παραδέχθηκε, όπως ο ίδιος ο αντίπαλος του ΕΑΜ Κ. Δαφνής έγραψε στα «Κερκυραϊκά Νέα», ότι άνοιξαν πυρ ακροβολισμένοι ΕΔΕΣίτες. «Ο λαός εξαγριώθηκε, φώναζαν, έβριζαν, απειλούσαν, ζητούσαν να μπει ο ΕΛΑΣ στην πόλη», έχει περιγράψει ο Γραμματέας της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Κέρκυρας του ΚΚΕ, Βασίλης Άνθης. 

Δυνάμεις του ΕΛΑΣ, με τον Αλέκο Πρίφτη, είχαν στρατοπεδεύσει έξω από την πόλη, όπως έκαναν και τρεις μέρες αργότερα. Στη Ν.Ε. του ΕΑΜ υπήρχε διχογνωμία για το δέον γενέσθαι. 

Έχει σωθεί στο αρχείο του Ερ. Μωραΐτη ιδιόχειρο σημείωμα του μέλους της -επίσης γιατρού- Τάκη Ζη, διευθυντή του τοπικού Ψυχιατρείου (βλ. πιο πάνω εικόνα του σημειώματος, κάτω από εκείνη της συγκέντρωσης), που ανέφερε στις 13 Οκτώβρη ότι παραιτούνταν από τη Ν.Ε., επειδή ο ΕΛΑΣ αυτόβουλά σχεδίαζε τότε, ενώ κλιμακωνόταν βέβαια η τρομοκρατία και παγιωνόταν η μονοκρατορία του ΕΔΕΣ εν ονόματι της Καζέρτας, να εισέλθει οργανωμένα στην πόλη.

Σύμφωνα με τον Άνθη, «αυτές ωστόσο οι εκδηλώσεις του ΕΛΑΣ δεν ήταν ούτε πολλές ούτε επίμονες και τα τμήματα ηρέμησαν έπειτα και από τις διαβεβαιώσεις (...) των Άγγλων για συνεργασία και αναμονή της απάντησης της 6ης Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ για την τύχη του 10ου Συντάγματος». Στην πραγματικότητα, εκδηλώθηκε έντονη και μακρά διαπάλη απόψεων στους κόλπους τόσο του ΕΑΜ όσο και του ΚΚΕ, ακόμη και με δημόσιες αποκηρύξεις, εκ μέρους των Ν.Ε. των δύο οργανώσεων, συγκεκριμένων επιλογών των επικεφαλής τους, σχετικά με τις κινήσεις των Βρετανών για μονομερή και πλήρη αφοπλισμό του ΕΛΑΣ και υποστηρικτών του, σε δύο διαφορετικές χρονικές περιόδους.

Στις 30 Οκτώβρη 1944, περίπου 25 μέρες προτού διαταχθεί η σύλληψη ολόκληρης της ηγεσίας της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Κέρκυρας, η εφημερίδα της «Νέα Ζωή» κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ είνε παραβίαση της Συμφωνίας της Καζέρτας και προσβολή κατά του κερκυραϊκού λαού». Το δημοσίευμα υπενθύμιζε τη  δράση και τις θυσίες του ΚΚΕ, του ΕΛΑΣ και των συναφών εθνικοαπελευθερωτικών οργανώσεων στο νησί, τονίζοντας ότι και στη συνέχεια αποδείχθηκαν «πιστές στη γραμμή των καθοδηγήσεών τους». Υποστήριζε ότι «παραβλέψανε προκλήσεις, έκαμαν υποχωρήσεις, έδειξαν διαλλακτικότητα (...) για χάρη της εθνικής ενότητας». Ρωτούσε τους υπεύθυνους του γενόμενου με βία και δόλο μονομερούς αφοπλισμού του ΕΛΑΣ: «Η παραβίαση από μέρους τους της συμφωνίας της Καζέρτας εξυπηρετεί την εθνική ενότητα; (...) Εσκέφθηκαν τι αποτελέσματα μπορούσε νάχει αν ο ΕΛΑΣ αφόπλιζε σ' αντίποινα ένα τμήμα του ΕΔΕΣ; Και για ποιο λόγο να τον αφοπλίσουν; (...) Ήτανε συμπεριφορά προς συμπολεμιστές η χρησιμοποίηση χωροφυλάκων του Ράλλη (σ.σ. δοσίλογου προωθυπουργού) για τον αφοπλισμό των ηρώων των αλβανικών βουνών; (...)». 

Η εφημερίδα, σε ξεχωριστό θέμα με τίτλο «Η Συμφωνία της Καζέρτας και το 10 Σύνταγμα ΕΛΑΣ» δεχόταν, χωρίς επιφυλάξεις αλλά με ενδιαφέρουσα ερμηνεία, ότι βάσει της Συμφωνίας στην Καζέρτα «η Κέρκυρα καθορίστηκε σαν σφαίρα στρατιωτικής ενέργειας του Ε.Δ.Ε.Σ. Σύμφωνα μ' αυτήνε, οι στρατιωτικές δυνάμεις του ΕΛΑΣ έπρεπε να μπούνε "τακτικώς" δηλ. για στρατιωτική χρησιμοποίηση, κάτω από τις διαταγές της εδώ στρατιωτικής διοίκησης του ΕΔΕΣ (σ.σ. προφανώς εννοεί της Ηπείρου). Σε σύσκεψη του ταγ/χη κ. Σαρή με τη διοίκηση του εδώ Συν/τος ΕΛΑΣ που έγινε στις 12-10-44 είχε αποφασιστεί ότι ο ΕΛΑΣ θα παράμενε σαν συγκροτημένο στρατιωτικό τμήμα που θα δεχόταν τις διαταγές του Συμμαχικού Στρατηγείου μέσω του ταγ/χη κ. Σαρή, καθορίστηκε δηλ. η θέση του σύμφωνα με τη συμφωνία Σαράφη-Ζέρβα (σ.σ. της Καζέρτας)». 

Την επομένη, μάλιστα, «ο κ. Σαρής μαζί με τον Άγγλο σύνδεσμο επιθεώρησε ένα λόχο του ΕΛΑΣ στον Άη-Γιάννη και ο Άγγλος σύνδεσμος υποσχέθηκε να ενισχύσει τον ΕΛΑΣ με φάρμακα τρόφιμα και είδη ιματισμού (...) Στις 17-10-44 σε κοινή σύσκεψη ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ και Συμμάχων εζητήθηκε και πάλι ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ γιατί όπως δηλώθηκε ήταν διαταγή ν' αφοπλιστούν και οι δύο στρατιωτικές μερίδες της Κέρκυρας και να μείνει μόνο το 65ο σύντ/γμα (σ.σ. του ΕΔΕΣ Ηπείρου). Η διοίκηση του ΕΛΑΣ ζήτησε να της δοθεί σχετική διαταγή υπογραμμένη και από το σύνδεσμο του Στρατηγείου Σαράφη στο Στρατηγείο Ζέρβα γιατί δε μπορούσε ν' αναλάβει την ευθύνη του αφοπλισμού χωρίς διαταγή της ανώτερης Διοίκησής της και εδήλωσε προκαταβολικά ότι θα πειθαρχήσει απόλυτα. Όλοι αναγνώρισαν ότι ήταν λογική η απαίτηση και ο κ. Μακάς μαζί με τον Άγγλο σύνδεσμο αναλάβανε να φροντίσουν να έλθει η διαταγή. Πρέπει να τονιστεί ότι σε κάθε σύσκεψη και σε κάθε ευκαιρία ο ΕΛΑΣ δήλωνε ότι θέλει να χρησιμοποιηθεί από το Συμμαχικό Στρατηγείο στον αγώνα για την ολοκληρωτική απελευθέρωση της Ελλάδας (σ.σ. υπήρχαν ακόμα κατεχόμενα εδάφη)». 

Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα της «Νέας Ζωής», που είχαν γράψει οι Βασίλης Άνθης, Αλέκος Πρίφτης και Γεράσιμος Πρίφτης, οι αρχές είχαν δώσει στη δημοσιότητα, μετά τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ, έγγραφο το οποίο θεωρήθηκε ότι «αποδείχνει -δυστυχώς είμαστε υποχρεωμένοι να το πούμε- ολόκληρη τη συνωμοσία, γιατί μιλάει για αφοπλισμό ατάχτων, ενώ το Σύν/μα του ΕΛΑΣ είχε από 2 μήνες γίνει μόνιμο, υπαγόμενο στον αναγνωρισμένο εθνικό Στρατό ΕΛΑΣ και μιλάει για διαταγή του στρατηγού Ζέρβα, ο οποίος δεν έχει δικαίωμα να διαλύσει ή να αφοπλίσει τμήματα του ΕΛΑΣ αλλά να τα χρησιμοποιήσει για επιχειρήσεις και αυτό σε συμφωνία με τον σύνδεσμο του ΕΛΑΣ στο στρατηγείο του».    

Στο ίδιο φύλλο, αξίζει να σημειωθεί, δημοσιεύτηκε καταγγελία της Οργάνωσης του ΚΚΕ, σύμφωνα με την οποία την προηγούμενη μέρα, κατά τις 10 το βράδυ, Άγγλοι στρατιωτικοί, οδηγούμενοι από χωροφύλακα, είχαν περικυκλώσει το σπίτι του Γραμματέα της, Β. Άνθη, όπου και έκαναν έρευνα, αναζητώντας... κρυμμένους Γερμανούς. 

Για τον αφοπλισμό του τοπικού ΕΛΑΣ , στον οποίο οι επικεφαλής του Αλέκος Πρίφτης και Χρήστος Βουνιώτης (Χριστόφορος Κουκούστας) αρνήθηκαν να συναινέσουν, η Ν.Ε. του ΕΑΜ Κέρκυρας είχε στείλει τηλεγράφημα διαμαρτυρίας προς την κυβέρνηση της Αθήνας, τον στρατηγό Σκόμπι, τον υπουργό Εξωτερικών της Βρετανίας και τον κυβερνητικό αντιπρόσωπο στα Ιόνια νησιά, αναφέροντας: «Διαμαρτυρόμεθα δι' αφοπλισμόν 10ου Πεζικού Συν/τος ενεργηθέντα 26 λήγοντος παρά συμμαχικών δυνάμεων και τμημάτων ΕΔΕΣ κατά παράβασιν συμφωνίας Σαράφη - Ζέρβα Καζέρτας. Τρόπος ενεργείας αφοπλισμού προσβλητικός δια πολεμιστάς αλβανικού έπους και ελάχιστα συντελεστικός εθνικήν ενότητα. Εξαιτούμεθα Υμετέραν παρέμβασιν αποκατάστασιν πραγμάτων και αποφυγήν δυσαρέστων συνεπειών». 

Το υπέγραφε ο Γραμματέας της. Ανάλογο τηλεγράφημα με τους ίδιους αποδέκτες έστειλε η διοίκηση του ΕΛΑΣ.   

Ο Γραμματέας του ΕΑΜ, τρεις δεκαετίες μετά, το 1975, είχε αναφέρει στον ιστορικό ερευνητή και συγγραφέα Νίκο Ζιάγκο, ότι τον Οκτώβρη του 1944 υπήρχαν «άνωθεν οδηγίες» για συναινετική στάση, εννοώντας Ταξιαρχία του ΕΛΑΣ, στο πνεύμα της ψευδεπίγραφης βέβαια «εθνικής ενότητας», που υποσχόταν η κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου και κάθε τόσο ακούμε και στις μέρες μας από επίσημα χείλη, ως κάλυμμα ανομολόγητων ταξικών επιδιώξεων.   

Την ίδια περίοδο ο Β. Άνθης έγραψε: «Πιστεύαμε στη δυνατότητα ειρηνικής εξέλιξης -όχι γιατί υπολογίζαμε στην ειλικρίνεια των Άγγλων ή στην καλή θέληση των ντόπιων αντιδραστικών (...), αλλά γιατί υπολογίζαμε στη δύναμη που μας έδινε ο λαός (...), θα τους ανάγκαζε να σεβαστούν τη θέλησή του για ομαλή δημοκρατική εξέλιξη (...) Θέλαμε ειρηνική επιβολή της θέλησης του λαού. Ο ΕΛΑΣ θα επέμβαινε μόνο στην ανάγκη για να υπερασπίσει αυτή τη θέληση του λαού, αν κάποιος θα προσπαθούσε να την εμποδίσει ή να την καταπατήσει (...)». Όταν αυτό χρειάστηκε στο νησί εκ των πραγμάτων, ήταν πολύ αργά. Ο ΕΛΑΣ της Κέρκυρας, με την απειλή πολυβόλων και δόλο, όπως έχει αναλυθεί σε άλλο σχετικό δημοσίευμά μας, είχε αφοπλιστεί. Άγγλοι, Αμερικανοί και ΕΔΕΣ είχαν φέρει κάθε όρο της Καζέρτας στα μέτρα τους, με το «έτσι θέλω». Ο πολιτικός διοικητής Μακκάς, την ίδια ώρα που διακήρυσσε ισοπολιτεία και ελευθερία, ζητούσε εγγράφως από αστυνομικούς σταθμάρχες να διώκουν κομμουνιστές και ΕΑΜίτες.

Σε τηλεγράφημα Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, με ημερομηνία 16 Νοέμβρη 1944, που υπέγραφε ο Αστέρης Κατσαρός, σημειώνεται: «26ην παρελθόντος μηνός Οκτωβρίου Κέρκυραν αφωπλίσθη 10ον Σύν/μα ΕΛΑΣ (Στοπ) αποτελούμενον από ολόκληρον Εφ. ΕΛΑΣ Κερκύρας (Στοπ) υπό Συμ. Στρατ. Αποστολής αξ/κών ΕΔΕΣ και τέως Ραλλικών αξ/κών (Στοπ) Ευθύνην αφοπλισμού ανέλαβον Άγγλος αντισυν/ρχης Σόνεϋ αρνηθέντος αμερικανού αντιπροσώπου να αναλάβη ευθύνην (Στοπ) Βουνιώτης καπετάνιος Συν/τος ήλθεν έδραν Ταξιαρχίας, εξέθεσεν γεγονότα (Στοπ) Λεπτομερή έκθεση συμβάντων υποβάλαμε ταχυδρομικώς (Στοπ)». 

Στην επιβολή του αφοπλισμού είχαν πάρει μέρος και στοιχεία που κατείχαν και θέσεις αξιωματικών στο δοσιλογικό καθεστώς της προηγούμενης «κυβέρνησης των Αθηνών» υπό τον καταδικασμένο στη συνέχεια σε θάνατο για προδοσία Ιωάννη Ράλλη. Ο στρατηγός του ΕΛΑΣ Στέφανος Σαράφης, όπως έγραψε αργότερα σε βιβλίο του, στις 16 Νοεμβρίου 1944 είχε και ο ίδιος διατυπώσει παρόμοιες διαμαρτυρίες προς τους Βρετανούς στην Αθήνα, καταγγέλλοντας με τηλεγράφημά του ότι «εις Κέρκυραν αφωπλίσθη 10 ον σύνταγμα υπό συμμαχικής στρατιωτικής αποστολής, αξιωματικών του ΕΔΕΣ και τέως ραλλικών αξιωματικών» και ότι «ευθύνην αφοπλισμού ανέλαβεν άγγλος συνταγματάρχης Σόνεϋ».

Η αρχική σχετική αναφορά επιτελών του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ σώζεται στο Αρχείο του ΚΚΕ.

Επίσης, στο ίδιο Αρχείο σώζεται κοινοποίηση αναφοράς της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ προς την Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ, με ημερομηνία 18 Ιανουαρίου 1945, «για το τρομοκρατικό όργιο του ΕΔΕΣ στην Κέρκυρα».

Πριν και από τον Σαράφη, στις 6 Νοεμβρίου 1944, ο ίδιος ο Άρης Βελουχιώτης σε αναφορά του προς τη «Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή», στην Αθήνα, ανέφερε ότι «τα τμήματα ΕΛΑΣ Κερκύρας αντί να παραδώσωσι τον οπλισμόν των έπρεπε συμφώνως προς την συμφωνίαν Καζέρτας να παραμείνωσι, τασσόμενα τακτικώς υπό τον εν τη νήσω Στρατιωτικόν Διοικητήν του ΕΔΕΣ». 

Παράλληλα, επισήμαινε ότι στη Λευκάδα η ίδια συμφωνία ερμηνευόταν από τους «Συμμάχους» διαφορετικά.

Στις 11 Οκτώβρη 1945 η εφημερίδα του ΕΑΜ Κέρκυρας, σε πρωτοσέλιδο θέμα της με τίτλο «10 Οκτωβρίου», αφού θύμιζε ότι συμπληρώθηκε ένας χρόνος από την απελευθέρωση του νησιού από τους ναζί, σημείωνε για εκείνη τη μέρα και όσα ακολούθησαν:

Είναι μια ημερομηνία που πρέπει να μείνει βαθιά χαραγμένη στη μνήμη του Κερκυραϊκού Λαού (...) Η 10η Οκτωβρίου θα έπρεπε να είναι μέρα χαράς και λαϊκού πανηγυρισμού (...) Άξιοι συνεχιστές του έργου των Ιταλών και των Γερμανών, οι Εδεσίτες τρομοκράτες σκόρπισαν στην Κέρκυρα το θάνατο, την καταστροφή και εξαπέλυσαν την πιο άγρια και βάρβαρη τρομοκρατία εις βάρος του Κερκυραϊκού Λαού. Φόνοι, φυλακίσεις, διωγμοί, βιασμοί γυναικών, λεηλασίες αποθηκών, σπάσιμο τυπογραφείων, απελευθέρωση δοσιλόγων υπήρξε ο πλούσιος απολογισμός της «εθνικής» δράσης των «ελευθερωτών» μας. Ο Κερκυραϊκός Λαός (...) θα θυμάται πάντα ότι ο ΕΔΕΣ, και οι ποικιλώνυμες μεταμορφώσεις του, μετέβαλαν την ημέρα της εθνικής χαράς σε μέρα πένθους.  

Οι δυνάμεις του ΕΔΕΣ, μαζί βέβαια με κρατικές και παρακρατικές, καθώς και βρετανικές, είχαν ως βασικό στόχο τον αφοπλισμό της δύναμης που θα απέτρεπε μια παντοκρατορία τους και ήταν εγγύηση προαγωγής των συμφερόντων του λαού σε εκείνες τις συνθήκες, που δεν απείχαν ίσως από την ύπαρξη επαναστατικής κατάστασης, όπως συνέβαινε γενικότερα στη χώρα. «Ο άμεσος πρωταρχικός στόχος τους από την πρώτη στιγμή ήταν η διάλυση του 10ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ», σύμφωνα με τον Άνθη. «Δεν τους ήταν εύκολο. Ο ΕΛΑΣ είχε πάνω από 1.000 άντρες, είχε γερό οπλισμό και από δύο μήνες ήδη ήταν επιστρατευμένος για μία γενικότερη δράση κατά των Γερμανών». 

Στην Καζέρτα είχε συνομολογηθεί, υπό την πίεση πολλών παραγόντων, μια συμφωνία-παγίδα.

Πέντε δεκαετίες μετά, το 1995, κυκλοφόρησε στην Αθήνα ένα βιβλίο με τον τίτλο «Το Σιωπηλό Σύνορο». Συγγραφέας ήταν ένας κερκυραϊκής καταγωγής λογοτέχνης, άδολος αντάρτης σε κάποια φάση με μια συνεργαζόμενη τελικά με δοσιλογικές κυβερνήσεις οργάνωση με τα αρχικά ΡΑΝ που υποστηριζόταν κι από τον ΕΑΜοφάγο Κερκυραίο πολιτικό και υπουργό της κυβέρνησης «Εθνικής Ενότητας» Σπύρο Θεοτόκη, αλλά αντάρτης τότε με τον ΕΔΕΣ Ηπείρου. Επρόκειτο για ανιψιό αδελφής του επαναστάτη σοσιαλιστή λογοτέχνη Κωνσταντίνου Θεοτόκη, τον Θεόφιλο Δ. Φραγκόπουλο. Στο βιβλίο του συναντά κανείς αρκετές αλήθειες, σαν αυτές που αναφέρθηκαν ή υπονοήθηκαν στις προηγούμενες γραμμές· χρήσιμες ίσως σε όσους έχουν αμφιβολίες για το τι συνέβη τότε στην Κέρκυρα ως μοναδική εξαίρεση στην κατάσταση που επικρατούσε στις άλλες περιοχές και τι σήμανε για τον λαό του νησιού η στρατιωτική κυριαρχία του ΕΔΕΣ, αποτελούμενου σε σημαντικό βαθμό -μαζί με αρκετούς τίμιους ανθρώπους- από διαβλητά στοιχεία από κάθε περιοχή της χώρας, υπό την προστασία των Βρετανών, αν και καταζητούμενα για τη στάση τους τα χρόνια της Κατοχής. 

Με μερικές από τις μάλλον εξ απαλών ονύχων αλήθειες του αντάρτη του ΕΔΕΣ Θ. Δ. Φραγκόπουλου κλείνουμε το θέμα:

Ήτανε Γενάρης του 45 όταν το Σύνταγμα 3/40 του ΕΔΕΣ μεταστάθμευσε στα νότια της Κέρκυρας (...) Η κατάρρευση στην Ήπειρο είχε περιορίσει το κράτος του Ζέρβα μόνο στο νησί της Κέρκυρας, όπου οι Άγγλοι τον άφηναν να έχει μια περιορισμένη εξουσία, ενώ ο ταλαίπωρος Λέων Μακκάς, διορισμένος από την Κυβέρνηση Παπανδρέου σαν Υπουργός Διοικητής Ιονίων Νήσων (σ.σ. υπουργός ή υφυπουργός κυβερνήσεων και του Ελ. Βενιζέλου και του Αλέξανδρου Παπάγου και άλλων), είχε τον άχαρο ρόλο και τη σκιώδη δύναμη που θα είχε ένας πρεσβευτής ξένου κράτους στην αλλότρια επικράτεια (...)

Οι δυνατότητες στρατωνισμού στην πόλη της Κέρκυρας ήτανε περιορισμένες, έστω και για τα οικτρά υπολείμματα του ΕΔΕΣ, κάπου τέσσερις χιλιάδες ένοπλοι, που είχαν καταφύγει εκεί μετά την εκκένωση της Πρέβεζας, με τη βοήθεια του εγγλέζικου στόλου.     

Ήταν φανερό πως το ΕΑΜ επικρατούσε στην Αθήνα (...) Και είπε κάποτε ο Ιωακείμ. Τώρα πια ξέρουμε πού βρισκόμαστε. Ανταρτοδικείο, προδότες του λαού (...) Εκτός αν οι Άγγλοι ξανακάνουν εδώ την Ιόνιο πολιτεία και αναβιώσουν το καθεστώς της αγγλικής προστασίας... Αν εκκενώσουν την Κέρκυρα, λες να μας πάρουν μαζί τους ή θα μας αφήσουνε εδώ στο έλεος του καπετάν Κόζιακα; ρώτησε ο μικρόσωμος (...) Χάσαμε το παιχνίδι, σας λέω. 

Όλη η Ελλάδα έξω από την Πλατεία Συντάγματος και εδώ την Κέρκυρα, έχει γίνει κόκκινη (...) Σκέφτηκε με θυμό τα φτωχά τους κορμιά (...) της ίδιας γης που δεν στάθηκε δυνατόν να την υπερασπίσει ο κοιλαράς ο Ζέρβας, με τόσο στρατό, δεκαέξι χιλιάδες - τουλάχιστον στα χαρτιά, για να τραβάει μισθοδοσίες από τους Άγγλους, λίρες με ουρά να δει το μάτι σου, λίρες τσουβάλια! - της ίδιας γης που τους ξέρασε τούτους εδώ τους μικρούς ανταρτάκους με τον αστείο τους οπλισμό μέσα σ' αυτούς τους ελαιώνες...

ΑΛΕΚΟΣ ΠΡΙΦΤΗΣ