Το χωριό Άγιοι Δούλοι

Του Θανάση Tσιριγώτη*

Το χωριό Άγιοι Δούλοι βρίσκεται στο κέντρο της Β. Κέρκυρας, απέχει 29 χιλιόμετρα από την πόλη της Κέρκυρας και 12 από την έδρα του δήμου (Αχαράβη). Σήμερα (2021) έχει περίπου 100 μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι διπλασιάζονται τους καλοκαιρινούς μήνες. Έχει συμπαγή οικιστικό ιστό (η μία άκρη από την άλλη απέχει 700μ).

Τo χωριό Άγιοι Δούλοι είναι κτισμένο στους πρόποδες του όρους Παντοκράτορα με επέκταση στον κάμπο, που περιβάλλεται από τους οικισμούς Αγίων Δούλων, Ξανθάτων, Αγραφών - Μεσαριάς και Δροσάτου. Βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο της Βόρεια Κέρκυρας. Η μορφολογία του εδάφους ποικίλει, καθότι ο οικισμός βρίσκεται σε ομαλό υπερυψωμένο έδαφος ημιορεινό, κατά κάποια έννοια, προς το όρος και εκτείνεται το πεδινό κομμάτι. Στην περιοχή υπάρχουν σημαντικές πηγές νερού και διέρχονται από τον χώρο ο «τυφλός ποταμός» και οι παραπόταμοί του. Πλούσια σε νερό περιοχή με επιφανειακά και υπόγεια ύδατα, όπως αποδείχθηκε από γεωτρήσεις και με πεδινές εκτάσεις.

Η προνομιακή αυτή γεωγραφική θέση του χωριού το καθιστά κόμβο για όλη τη γύρω περιοχή. Πολύ δε περισσότερο είχε καθιερωθεί παλαιότερα, ιδίως πριν την ανάπτυξη του τουρισμού και των παραθαλάσσιων οικισμών. Ο οικισμός αναπτύσσεται κατά μήκος του κεντρικού οδικού άξονα Κέρκυρας - Ρόδας, Αχαράβης, στον οποίο εφάπτεται κυκλικός δακτύλιος με κέντρο την πλατεία του χωριού. Μεγάλο μέρος του οικισμού αναπτύσσεται επί του δακτυλίου, σχηματίζοντας μία εξαιρετική πολεοδομική δομή, με ελεγχόμενη δόμηση, ώστε όλα τα σπίτια να έχουν πρόσβαση σε δημοτικό δρόμο. Ακόμη και οι δευτερεύοντες μικροί δακτύλιοι εξασφαλίζουν πρόσβαση των σπιτιών σε δημοτικό δρόμο, με πρόσβαση με αυτοκίνητο.

Από παλαιοτάτων χρόνων υπήρχαν αρκετοί δημόσιοι χώροι, σε έκταση ικανοποιητική για τις ανάγκες εξυπηρέτησης των κατοίκων και των υπηρεσιών. Εν τέλει, η ρυμοτομία του χωριού θα μπορούσε να χαρακτηριστεί πρότυπο, σε σχέση πάντοτε με τους γύρω οικισμούς και τις ανάγκες των κατοίκων την παλαιότερη εποχή. Χαρακτηριστικό είναι το σύμπλεγμα των δημόσιων κτηρίων στην πλατεία, στην οποία δεσπόζει η κεντρική εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων και τα δημόσια κτήρια που στέγαζαν τα δικαστήρια το δημοτικό σχολείο, το ιατρείο, το συμβολαιογραφείο και το αγρονομείο. Παράλληλα εκεί, από παλαιά, αναπτύχθηκαν μαγαζιά εξυπηρέτησης των κατοίκων και των εκατοντάδων επισκεπτών εξ’ αιτίας των υπηρεσιών, σχηματίζοντας μικρή αγορά.

Εξ’ αιτίας της κομβικότητας και των αποστάσεων από όλους τους οικισμούς της βόρειας Κέρκυρας επιλέχθηκε ως διοικητικό κέντρο με αποτέλεσμα την εγκατάσταση όλων των κρατικών υπηρεσιών. Όλοι οι παραπάνω λειτουργοί ήταν ανώτερης μόρφωσης άτομα κατά τεκμήριο, για να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των υπηρεσιών.

Εξ αιτίας του πλήθους των υπηρεσιών και των λειτουργών τους, οι οποίοι συγχρωτίζονταν με τους μόνιμους κατοίκους καλλιεργήθηκε υψηλότερο επίπεδο στους κατοίκους, σε σχέση με τα γειτονικά χωριά.

Ανήκε στο δήμο Ακρολοφιτών μαζί με τα χωριά Καρουσάδες, Αγραφοί, Αντιπερνοί, Καβαλούρι, Νυμφές, Ξανθάτες, Βαλανειό, Ζυγός, Κληματιά. Πήρε τ’όνομά του (Άγιοι Δούλοι) από τους κολλήγους ακτήμονες χωρικούς που δούλευαν στα κτήματα των επισκόπων (χωριά Επισκοπή-Χωρεπίσκοποι) Δούλοι Αγίων (Πατέρων). Επειδή βρίσκεται σε καίρια θέση είχε

-Ειρηνοδικείο (καταργήθηκε το 2012)

 -Υποθηκοφυλακείο (λειτουργεί)

 -Αστυνομικό τμήμα (καταργήθηκε το 1970)

-Αγροτικό Ιατρείο (λειτουργεί)

-Συμβολαιογραφείο (λειτουργεί)

Από ιστορικά στοιχεία βρίσκουμε ότι το 1220 εγκαταστάθηκαν στο χωριό 320 δουλοπάροικοι. Το 1228 ο Εμμανουήλ Κομνηνός (Βυζαντινός αυτοκράτορας) διόρισε στην Εκκλησία 80 άτομα και για τα σπίτια των κληρικών άλλους 40. Η μεγάλη του ανάπτυξη έγινε κατά τον μεσοπόλεμο, όπου οι κάτοικοι ξεπέρασαν τους 400, ενώ βρίσκουμε 2 αρχοντικά (Λάσκαρη-Τριβυζά) και 12 ελαιοτριβεία. Από αυτά σήμερα δε λειτουργεί κανένα, ενώ η κτηνοτροφική γεωργική παραγωγή έχει πέσει κατακόρυφα. Όσοι καλλιεργούν τα λιγοστά κτήματα το κάνουν για δική τους χρήση (λάδι, κρασί, λαχανικά, εσπεριδοειδή).

Οι βασικές οικογένειες του χωριού ήσαν (και είναι) : Γουναρόπουλος, Βουργίδης, Δολιανίτης, Αυλωνίτης, Μεσημέρης, Χαλικιόπουλος, Βοντετσιάνος, Μεταλληνός, Ψαρράς, Κανταρέλης, Σπίγγος, Πρεβεζιάνος. Ενώ βρίσκουμε και άλλες μικρότερες, προφανώς από γάμους ή μετεγκαταστάσεις όπως: Τσιριγώτης, Κροκίδης, Κοντοσώρος, Βιτουλαδίτης, Μπαλαμούτσης, Λάσκαρης. Στους Άγιους Δούλους υπάρχουν οι εξής εκκλησίες:

1. Άγιοι Θεόδωροι.

Χτίστηκε το 1892 από τους κατοίκους του χωριού με υλικά που Μετέφεραν με κάρα από το χωριό Σινιές ή από τον γκρεμισμένο ναό του Αγ. Νικολάου. Την άμμο μετέφεραν από το Ρίκινι. Η παράδοση αναφέρει ότι σε μια νύχτα απαλλοτρίωσαν (υφάρπαξαν) τις πέτρες από το λουτροβιό των Λάσκαρη-Τριβυζά γιατί οι τελευταίοι αρνούνταν να τις δώσουν. Οι κάτοικοι επίσης έφερναν από τη Ρόδα πλάκες στο κεφάλι.

Ερχόνταν κατά ομάδες με βιολιά και τραγουδώντας. Τα στασίδια, η ουρανία και τα μπούσουλα είναι χειροποίητα από κερκυραίους τεχνίτες. Το τέμπλο είναι από γύψο, φτιαγμένο από τον Κορακιανίτη τεχνίτη Σγουρό, όμοιο με αυτό του Αγ.Δημητρίου και του Αγίου Βασιλείου Κυπριανάδων. Τα κεραμίδια είναι από τα καμίνια Παγιάτσου του 1892 και η πρώτη αλλαγή με γαλλικά κεραμίδια είναι το 1968 ενώ ο εξοπλισμός της εκκλησίας είναι από δωρεές κατοίκων.

2. Παναγία (ιδιοκτησίας των Χαλικιοπουλαίων)

3. Αγία Νίκη (ιδιοκτησίας των Βουργιδαίων)

4. Άγιοι Πάντες (ιδιοκτησίας των Γουναροπουλαίων)

5. Παντοκράτορας (Γυναικεία Μονή)

6. Άγιος Δημήτρης (Γυναικεία Μονή)

7. Άγιος Γεώργιος (παλαιός ναός στην περιοχή Καμαρέλα)

* *Από το βιβλίο του Θανάση Τσιριγώτη: ΑΓΙΟΙ ΔΟΥΛΟΙ ΙΣΤΟΡΙΑ – ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ – ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ – ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ – ΕΚΔ. ΚΕΡΚΥΡΑ ΓΕΝΑΡΗΣ 2021