Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Μια άγνωστη σελίδα της Κατοχής στις Αργυράδες – Οι συλλήψεις, οι όμηροι και η απειλή για το χωριό

Μια σχετικά άγνωστη, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές, σελίδα της ιστορίας των Αργυράδων εκτυλίχθηκε τις τελευταίες εβδομάδες της γερμανικής Κατοχής στην Κέρκυρα. Στις 27 Αυγούστου 1944, οι γερμανικές δυνάμεις προχώρησαν στη σύλληψη κατοίκων του χωριού, με αφορμή τη διακίνηση αντιστασιακού υλικού και την ανάγνωση δελτίου ειδήσεων του ΕΔΕΣ.

Ήταν μια περίοδος κατά την οποία η γερμανική Κατοχή πλησίαζε στο τέλος της, αλλά η βία και η καταστολή δεν είχαν υποχωρήσει. Αντίθετα, καθώς οι εξελίξεις του πολέμου προμήνυαν την επικείμενη αποχώρηση των Γερμανών από το νησί και η δράση των αντιστασιακών οργανώσεων εντεινόταν, οι δυνάμεις κατοχής επιχειρούσαν να ελέγξουν την ύπαιθρο με συλλήψεις, ανακρίσεις, απειλές και εκκαθαριστικές επιχειρήσεις.

Η ευρύτερη περιοχή είχε ήδη πληρώσει βαρύ φόρο αίματος. Ανάμεσα στα θύματα της ναζιστικής τρομοκρατίας ήταν και ο 25χρονος Προκόπης Καββαδίας, κάτοικος Χλωμού, ο οποίος δολοφονήθηκε από τους Ναζί τον Φεβρουάριο του 1944 στις Αργυράδες.

Η σύλληψη του Δημήτρη Γκίνη

Για τα γεγονότα της 27ης Αυγούστου 1944 έχει ιδιαίτερη αξία η μαρτυρία του αείμνηστου Νεκτάριου Καλούδη, που δημοσιεύθηκε στη «Φωνή των Αργυραδιτών», αρ. φύλλου 38, Ιούλιος – Αύγουστος 1998, στο πλαίσιο της αφήγησης «Από την Ιστορία του τόπου μας – Μέρες Κατοχής 1941-44».

Σύμφωνα με τη μαρτυρία, εκείνη την ημέρα μια ομάδα Αργυραδιτών είχε συγκεντρωθεί μπροστά από το μαγαζί του Χτόδουλου. Σε ημικύκλιο παρακολουθούσαν τον Δημήτρη Γκίνη, ο οποίος διάβαζε χαμηλόφωνα από ένα πολυγραφημένο έντυπο.

Ήταν το ημερήσιο δελτίο ειδήσεων του ΕΔΕΣ, με πληροφορίες για την εξέλιξη του πολέμου και τις αντιστασιακές δράσεις.

Η παρουσία των Γερμανών στρατιωτών άλλαξε ξαφνικά την ατμόσφαιρα. Δύο Γερμανοί πέρασαν πολύ κοντά από την ομάδα, αντιλήφθηκαν τι συνέβαινε και συνέλαβαν τον Δημήτρη Γκίνη, οδηγώντας τον στη γερμανική Διοίκηση.

Η σύλληψη δεν έμεινε όμως μεμονωμένη.

Δέκα Αργυραδίτες ως όμηροι

Την επόμενη ημέρα, μετά την ολοκλήρωση της ανάκρισης του Δημήτρη Γκίνη, οι Γερμανοί προχώρησαν στη σύλληψη δέκα προκρίτων του χωριού ως ομήρων.

Μεταξύ αυτών ήταν οι αδελφοί Μιλτιάδης και Γιώργης Ζερβός, παιδιά κορυφαίου στελέχους του ΕΔΕΣ, ο δάσκαλος Γιάννης Πανδής και ο πατέρας του, ιερέας Νικόλαος Πανδής, ο δάσκαλος Θόδωρος Κουλούρης (Κορονιού), ο Κώστας Καββαδίας (Τσουλιάτης), ο Γιώργης Καββαδίας (Κουτσού), ο Κώτσος Καββαδίας (Μιχαηλάκη), ο πρώην δήμαρχος Γεώργιος Γκίνης, ο Θεόφιλος Πανδής του Σπυρ. (Παπαριά) και ο ίδιος ο Δημήτρης Γκίνης.

Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν και κρατήθηκαν στις φυλακές της Κέρκυρας, αφού προηγουμένως ειδικοί ανακριτές είχαν μεταβεί στις Αργυράδες προκειμένου να εξετάσουν την υπόθεση.

Ωστόσο, όπως αναφέρει η ίδια μαρτυρία, από τις ανακρίσεις δεν προέκυψε επιβαρυντικό στοιχείο σε βάρος τους.

Τα πολυγραφημένα αντιστασιακά φυλλάδια

Για το ίδιο περιστατικό σημαντικές πληροφορίες δίνει και ο Πορφύριος Οδ. Πανδής, στο βιβλίο του «Βιώματα και Μνήμες από τα χρόνια της Κατοχής» (Αθήνα, 2020).

Όπως αναφέρει, εκείνες τις ημέρες στις Αργυράδες κυκλοφορούσαν πολυγραφημένες σελίδες αντιστασιακού περιεχομένου. Τα έντυπα αυτά μετέφεραν ειδήσεις από τον πόλεμο, αλλά ταυτόχρονα ενίσχυαν την ελπίδα των κατοίκων ότι η Κατοχή πλησίαζε στο τέλος της.

Ένα από τα φυλλάδια, σύμφωνα με τη μαρτυρία, βρέθηκε στο Κατωχώρι, κοντά στην Παναγία, έξω από κατάστημα ή κουρείο. Εκεί το αντιλήφθηκε Γερμανός στρατιώτης που κατηφόριζε από τον Άγιο Ιωάννη προς το χωριό.

Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με τις μαρτυρίες που καταγράφει ο Πορφύριος Πανδής, υπήρχαν συζητήσεις και για σχέδιο επίθεσης εναντίον γερμανικής σκοπιάς στον Άγιο Ιωάννη. Το σχέδιο, όμως, δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς εκτιμήθηκε ότι μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να προκαλέσει βαριά γερμανικά αντίποινα εναντίον ολόκληρου του χωριού.

Συλλήψεις, έρευνες και η απειλή του κανονιοβολισμού

Η γερμανική αντίδραση ήταν άμεση.

Ακολούθησαν συλλήψεις, ανακρίσεις και έρευνες, ενώ οι Γερμανοί απαίτησαν να τους παραδοθεί το ραδιόφωνο, το οποίο θεωρούσαν βασική πηγή πληροφόρησης για τις εξελίξεις του πολέμου.

Η απειλή ήταν ιδιαίτερα σοβαρή: σε περίπτωση που δεν παραδιδόταν το ραδιόφωνο, οι Γερμανοί απειλούσαν ότι θα κανονιοβολούσαν το χωριό.

Οι συλληφθέντες, ανάμεσά τους ένας ιερέας, δάσκαλοι και πρόσωπα με ιδιαίτερη κοινωνική παρουσία στην τοπική κοινωνία, οδηγήθηκαν στον Άγιο Ιωάννη και από εκεί, με στρατιωτικό φορτηγό και μέσα στη νύχτα, μεταφέρθηκαν στις φυλακές της Κέρκυρας.

Οι έρευνες δεν περιορίστηκαν στις Αργυράδες. Επεκτάθηκαν και στο γειτονικό Χλωμό, όπου λίγες ημέρες αργότερα σημειώθηκε ένα ακόμη τραγικό επεισόδιο.

Ο κανονιοβολισμός του Χλωμού

Στις 31 Αυγούστου 1944, οι Γερμανοί έστρεψαν τα πυροβόλα τους προς το Χλωμό και άρχισαν να κανονιοβολούν την περιοχή.

Από τα θραύσματα των οβίδων έχασαν τη ζωή τους τρεις άνθρωποι, οι οποίοι ήταν αθώοι.

Το γεγονός αυτό δείχνει με τον πιο δραματικό τρόπο το κλίμα φόβου που επικρατούσε στην περιοχή τις τελευταίες ημέρες της Κατοχής.

Μια ιστορία που δεν πρέπει να ξεχαστεί

Οι συλληφθέντες Αργυραδίτες τελικά δεν οδηγήθηκαν σε περαιτέρω περιπέτειες και όλοι αποφυλακίστηκαν. Η περιπέτειά τους, όμως, αποτελεί μια χαρακτηριστική μαρτυρία για το κλίμα τρομοκρατίας που επικρατούσε στην κερκυραϊκή ύπαιθρο λίγο πριν από την απελευθέρωση.

Οι τελευταίοι μήνες της Κατοχής δεν ήταν περίοδος αναμονής χωρίς κινδύνους. Αντίθετα, όσο πλησίαζε η γερμανική αποχώρηση, τόσο μεγαλύτερος ήταν ο φόβος για αντίποινα, συλλήψεις και εκτελέσεις. Eίναι τόσα τα εγκλήματα των ναζί στη χώρα μας, που είδηση θα ήταν αν σε κάποιο τόπο δεν είχαν πληρώσει βαρύ φόρο αίματος, ειδικά το 1944 που η διαφαινόμενη ήττα των Γερμανών, τους έκανε να αποζητούν περισσότερο αίμα αμάχων. Εκατοντάδες χωριά σε ολόκληρη την Ελλάδα έγιναν τόποι μαρτυρίου και ολοκαυτωμάτων.

Οι ιστορίες αυτές, που διασώθηκαν μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα και μέσα από τοπικές ιστορικές καταγραφές, αποτελούν κομμάτια της συλλογικής μνήμης των Αργυράδων.

Σήμερα, 82 χρόνια μετά, η 27η Αυγούστου 1944 δεν αποτελεί απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι μια υπενθύμιση μιας δύσκολης εποχής, όταν η ανάγνωση ενός πολυγραφημένου δελτίου ειδήσεων μπορούσε να οδηγήσει έναν άνθρωπο στη φυλακή και να θέσει ένα ολόκληρο χωριό υπό την απειλή των γερμανικών αντιποίνων.

Η ιστορία των Αργυραδιτών της Κατοχής αξίζει να συνεχίσει να καταγράφεται και να μεταδίδεται στις νεότερες γενιές, όχι μόνο ως ανάμνηση του παρελθόντος, αλλά και ως φόρος τιμής σε εκείνους που έζησαν μέσα στον φόβο, την καταπίεση και την αβεβαιότητα των τελευταίων ημερών της γερμανικής Κατοχής.