Αλεξ Κάντζιας-Ρόντε - kommon.gr

Η μπάλα κυλάει ήδη  στα γήπεδα της Αμερικής και το 23^ο παγκόσμιο κύπελλο εχει ξεκινήσει. Μάλιστα θα είναι η πρώτη φορά που η διοργάνωση θα φιλοξενηθεί σε τρεις χώρες (ΗΠΑ, Καναδάς, Μεξικό), ενώ η αύξηση των χωρών που συμμετέχουν από 32 σε 48 έδωσε την ευκαιρία και σε ποδοσφαιρικούς νάνους όπως το Κουρασάο, το Πράσινο Ακρωτήρι, το Ουζμπεκιστάν, η Αιτή και η Ιορδανία να λάβουν μέρος. Μετά την «ιδιαίτερη» προηγούμενη διοργάνωση στο Κατάρ μπορεί η φετινή να διεξάγεται σε «κανονικές» χώρες, αυτό όμως δεν σημαίνει πως θα είναι απαλλαγμένη από «προβλήματα». Τα «σκάνδαλα» και οι «προβληματικές» καταστάσεις, η περιστολή δικαιωμάτων και οι περιορισμοί άλλωστε συνοδεύουν τα παγκόσμια κύπελλα από την πρώτη στιγμή. Και οι ΗΠΑ του πορτοκαλί προέδρου δεν θα μπορούσαν να μην ανταποκριθούν σε αυτήν την πρόκληση αυταρχικού ανταγωνισμού, με τη λίστα των περιστατικών που άλλοτε θα προκαλούσαν γενικευμένη κατακραυγή να είναι ήδη μακρά. Στην εθνική ομάδα του Ιράν απαγορεύτηκε η διαμονή στις ΗΠΑ (θα μείνει στο Μεξικό πηγαινοερχόμενη για τους αγώνες της), ενώ τα εισιτήρια που είχαν δώσει οι Αμερικάνοι στην ομοσπονδία του ακυρώθηκαν.

Ο Ελβετός, καμερουνέζικης καταγωγής ποδοσφαιριστής Μπρελ Εμπολό κατάφερε να πάρει βίζα αφού η ομάδα του είχε ήδη εγκατασταθεί στις ΗΠΑ. Παίχτης της εθνικής ομάδας του Ιράκ ανακρίθηκε επί επτά ώρες στο αεροδρόμιο, ενώ ο φωτογράφος της ομάδας στάλθηκε πίσω στη χώρα του, ενώ ο Σομαλός διαιτητής Ομάρ Αμπντουλκαντίρ Αρτάν δεν πήρε βίζα παρότι είναι κάτοχος διπλωματικού διαβατηρίου. Πολλά μέλη της αποστολής της Νοτίου Αφρικής την πήραν την τελευταία στιγμή, ενώ οι παίκτες της Σενεγάλης και του Ουζμπεκιστάν υπέστησαν εξευτελιστικούς σωματικούς ελέγχους στο αεροδρόμιο. Σκοτσέζοι με βίζες, εισιτήρια και κλεισμένα ξενοδοχεία πληροφορήθηκαν πως τελικά δεν θα γίνουν δεκτοί στις ΗΠΑ, αντιμετώπιση που γνώρισαν και φίλαθλοι άλλων χωρών, για να μην μιλήσουμε για εκείνους του Ιράν. Και ο ρόλος που δόθηκε στην περιώνυμη «μεταναστευτική αστυνομία» ICE στην ασφάλεια της διοργάνωσης δεν προμηνύει τίποτα καλό για τους φιλάθλους που κατάφεραν να ταξιδέψουν. Η ΦΙΦΑ του Ινφαντίνο βεβαίως δεν έχει να χαραμίσει λέξη για όλα αυτά.

Από εκεί και πέρα η διεξαγωγή του (κυρίως) στην μητρόπολη του καπιταλισμού φέρνει ακόμα μεγαλύτερη εμπορευματοποίηση, πανάκριβα εισιτήρια – των όποιων οι τιμές ανεβαίνουν ακόμα περισσότερο χάρη στην άδεια που έδωσε η παγκόσμια ομοσπονδία για την μεταπώληση τους στη «δεύτερη» αγορά, με αποτέλεσμα ένα εισιτήριο για τον τελικό να έχει φτάσει τα δύο εκατομμύρια ευρώ! Μέχρι και επικίνδυνες γελοιότητες πως θα απαγορεύεται στους θεατές να φέρουν μαζί τους μπουκαλάκια νερού κυκλοφόρησαν.

Στο αγωνιστικό κομμάτι τώρα πολλοί/ες αναμένουν το πιο αμφίρροπο Μουντιάλ όλων των εποχών. Η πολύ ισχυρή Γαλλία, η Ισπανία και η κάτοχος του τίτλου Αργεντινή, η υπολογίσιμη Πορτογαλία μαζί με την φιλόδοξη Αγγλία, τις πληγωμένες βασίλισσες Βραζιλία και Γερμανία, τις πολλά υποσχόμενες Σενεγάλη και Μαρόκο, και οι Αυστρία, Νορβηγία, Βέλγιο, Ελβετία και Ολλανδία που ξεχώρισαν στα προκριματικά μπορεί να φτάσουν ψηλά, αν βέβαια καταφέρουν να ξεπεράσουν την φάση των ομίλων. Βέβαια η τυποποίηση των συστημάτων και η προσπάθεια ελαχιστοποίησης του ρίσκου (χαρακτηριστική εδώ η καταστροφική για την ίδια στροφή της Βραζιλίας προς πιο αμυντικογενείς λογικές) δεν υπόσχεται ιδιαίτερο θέαμα, αλλά αυτό μένει φυσικά να φανεί. Προς υπεράσπιση του αθλήματος: το ποδόσφαιρο ακολουθεί και αποτυπώνει στα συστήματα και την οργάνωση του την εξέλιξη του ίδιου του (βιομηχανικού) καπιταλισμού και των ιστορικών του φάσεων. Η διττή του φύση, ως «παιδί» τόσο της αστικής, όσο και της εργατικής τάξης και της σύγκρουσης τους, κάτι που το κάνει να κουβαλαει μέχρι σήμερα αυτό το «τραύμα»,  αυτή την αντίφαση. Είναι επομένως το κατεξοχήν παιχνίδι του καπιταλισμού, με την αλάνα και το πολυτελές γήπεδο να είναι αναπόσπαστες πλευρές του που η μια τροφοδοτεί και τρέφεται από την άλλη. Η τεράστια δημοφιλία του είναι άρα αλληλένδετη με την εμπορευματοποίηση του, χωρίς αυτό να το καθιστά ένα «τεχνητό» προϊόν, λόγω της διαπάλης που προαναφέρθηκε.

Γι αυτό για μας τους ποδοσφαιρόφιλους, που τα Μουντιάλ είναι μια ιδιαίτερη στιγμή που σηματοδοτεί το χρονολόγιο της ζωής μας και τα περιμένουμε με γλυκιά αναμονή, η παρακολούθηση των αγώνων πρέπει να είναι απαλλαγμένη από ενοχές, η ενοχή άλλωστε είναι θρησκευτικό/ιδεαλιστικό στοιχείο άγνωστη σε πολλούς πολιτισμούς, αλλά με ξεκάθαρη συνειδητοποίηση του τι είναι αυτό που βλέπουμε. Καταναλώνουμε άλλωστε συνεχώς πολύ πιο «αστικά» προϊόντα από το μπαλέτο του μη προκαθορισμένου στο χορτάρι. Και είναι στην τελική αυτό το ανεξέλεγκτο, το απρόβλεπτο της έκβασης του αγώνα που πυροδοτεί την φαντασίωση του διαφορετικού, ενός άλλου κόσμου που οι ηττημένοι τουτουνού θα προελαύνουν νικηφόροι.

Και αν για κάποιους τα πάθη που εγείρει το άθλημα είναι ασυμβίβαστα με τη ρωμαλέα, συνειδητοποιημένη και διαρκώς έτοιμη για όλα εργατική τάξη, στην πραγματικότητα αυτή υπάρχει μόνο στα βιβλία και στα μυαλά ορισμένων. Η πραγματική, με σάρκα και οστά, εργατική τάξη είναι αυθάδης, θορυβώδης, υποταγμένη, μπερδεμένη, δυσαρεστημένη, ανταγωνιστική μεταξύ της, αλλά και ευχαριστημένη με τα λίγα, ταυτόχρονα όμως και αλληλέγγυα, ανυπάκουη και απίστευτα πειθαρχημένη όταν νιώθει πως μπορεί να πετύχει νίκες. Όντας και οι ίδιοι εγκλωβισμένοι στην ιστορική εποχή μας, είναι μάλλον δύσκολο να φανταστούμε ένα «διαφορετικό» ποδόσφαιρο. Αυτό που έχει σημασία είναι να δούμε ότι κάθε εποχή γεννά τα δικά της κοινωνικά φαινόμενα και τις δικές της κοινωνικές πρακτικές, με τις οποίες καλούμαστε να αναμετρηθούμε διαλεκτικά και όχι να απορρίψουμε καθολικά. Γιατί οι υποτελείς δεν μπορούν να κατακτήσουν την πολιτιστική ηγεμονία, πριν την κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας, και ακόμα και τότε θα κυριαρχούνται για καιρό από τις ιδέες του παλιού κόσμου. Που συνεπάγεται επίσης πως οι συγκεκριμένες κοινωνικές διαδικασίες και ανάγκες που κάποτε γέννησαν το ποδόσφαιρο μπορεί σε κάποιο μέλλον να σταματήσουν να υπάρχουν, με αποτέλεσμα αυτό να εξαφανιστεί ή να μετασχηματιστεί σε κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που είναι σήμερα.